به چه سبب محبوس شده . گفت « من زهر از براي خود دارم كه ما مردم صاحب عرض وناموسيم ، بىعرضى ومشقت نتوانيم كشيد وزهر از بهر آن داريم كه اگر وقتي نكبتى برسد پيشتر از بىعرضى وتعذيب ، خود را به مرگ باز رهانيم . عبد الملك پسنديد وأو را از حبس بيرون آورد وحجابت داد وخالد پسر برمك بود . از زمان عبد الملك مروان تا ابتداى خلافت آل عباس بسى زمان برداشت وخالد مسلمان شد ويحيى پسر خالد وديگر أولاد برمك وزير ومعتبر گشتند وبه عقل وكفايت وسخاوت مشهور شدند .
بعد از آن بدخشان است ، در قديم لعل نبود ودر هيچ كتاب ذكر لعل نكردهاند . گويند زلزلهاى در بدخشان شد وكوهها تمام از هم بگسيخت وكان لعل پيدا گشت . أول سرخ بود ، بعد از آن زرد وسبز وبنفش .
اما بعد ملك ما وراء النهر است در أول إقليم چهارم كه طرف جنوبي باشد . بعضي از آن كابل وزابل است ودر آخر إقليم چهارم كه شمالي بود فرغانه است . وهمچنانكه گاوان طوس مشهور بود گاوان فرغانه نيز گويند .
وقتي قاضى طوس به فرغانه مىرفت . بزرگى دو بيتي از بهر قاضى گفته ومصرع آخرش اين است : ع « گاوى است كزين خانه بدان خانه رود . » ودر ما وراء النهر گفتهاند كه پسردبير مىبايد ودختر چنگى .
علما وفضلاى بسيار مىباشند وأبو على سينا از ما وراء النهر بود .
شهري باشد كه نخشب مىخوانند وگازرى از قريهء نخشب بود كه مقنع نام داشت وشعبدهها وطلسمها وحيلتها بسيار مىدانست ومىكرد . از جمله چاهى ساخته بود كه شكل آفتاب وماهتاب از آن چاه برمىآورد .
گفت من خدايم وجماعتى را مىخواست گمراه كند ، قصد أو كردند تا
هفت كشور يا صور الأقاليم — صفحة 86
مساهمون: ستوده
ص٨٦