جبل الحارث به دبيل اعظم از هردو است .
و جبال خرميه جبال مشرفهء منيعهاى است كه خرميه در آن جبال است و بابك خرمى منسوب به خرميه است و در قرا و دهات ايشان مساجد ساخته شده و قرائت قرآن مىنمايند و [ با اين همه برخى ] « 1 » نسبت كذب و دروغ به ايشان مىدهند و مىرسانند كه آنها متدين به هيچ دينى نيستند مگر اباحه و نفى محرمات و نقود اين نواحى جميعا طلا و نقره است و طلا بر نقره غلبه دارد .
[ اما اوزان از همدان و ماهات چهارصد درهم است ] « 2 » و ندانستهام من كه در جميع بلاد جبل معدن طلا و نقره باشد مگر در نزديكى اصفهان معدن سرمهاى است كه آن معدن مواجه فارس است و غالب كسب اهل جبل گوسفنددارى است و شبانى و قوت غالبشان شير است و آنچه به عمل آيد حتى پنير « 3 » حمل به عراق و فارس و غيرهما مىشود و اين لبنيات را به خوبى وصف مىكنند و اما ديوان و مقر حكمرانى آن در زمان ما در رى است به جهت اينكه سلطان اين اقليم ابو على الحسن بن بويه است كه در رى توطن و اقامت نموده و جبال بتمامه در تصرف اوست و باج و خراج اين مملكت به او و اصل مىشود و مرتفع مىشود از جبال در حال مجاورة از براى عمل اصفهان از زمين فارس دو هزار هزار دينار . اين بود عقيدهء ابن حوقل و صاحب مسالك الممالك در جبل .
صاحب كتاب احسن التقاسيم فى معرفة الاقاليم در باب اقليم جبال و توصيف و شرح آن گويد :
اين اقليم گياهش زعفران و مشروب اهلش عسل و انواع شيرها است اشجارش از قبيل گردو و انجير مىباشد . فى الحقيقه اقليمى است متنزه و پاكيزه و باصفا و آراسته ، پرگياه و باطراوت با قدر و منزلت . از بلاد معتبرهء عظيمهء آن شهر رى و همدان و اصفهان است و چون اين اقليم و بلاد آن را شرح دهيم مزيت و برترى آن بر ساير اقاليم بر مطالعهكنندگان معلوم
هامش
( 1 ) - تكميل از صورة الارض ص 116 .
( 2 ) - عبارت ناقص به نظر مىرسد ، در صورة الارض آمده : اما اوزان ايشان ، من همدان و ماهات چهارصد درهم است .
( 3 ) - صورة الارض : « از شير انواع خوردنى به دست مىآورند از قبيل مايستنج و پنير » .
مايستنج بايد صورت مغلوط ماستينج باشد يعنى ماستينه - دوغ .