و صيمره و سيروان و لور و اصفهان و حد فارس راجع به كاشان به سوى همدان تا منتهى شود به سوى قزوين و نواحى ديلم است و كوههاى صعبه از حد شهر زور تا آمد ممتد است در ميان حدود آذربايجان و جزيره و نواحى موصل و آن واقع است در طول و بسا مىباشد كه عرضش نه در يك موضع بلكه در مواضع عديده سى فرسخ تا چهل فرسخ و كمتر و بيشتر كه در آن ديده نمىشود يك منزلى در بيابان و صحراى هموار . و اين كوهها مسكون و داراى اهالى است و سكنهء آن اكراد حميريه و اويه و مهرانيه و غيرهم مىباشند از اكراد شهرزور « 1 » و ممتد است جبال در آذربايجان ميانهء صعب و سختىها و آسانى و همواريها و جبل است تا جبل قبق بر كوههاى خرميه . و حدود سفلاى اين جبل از نواحى شهرزور تا نواحى كاشان و حدود خوزستان معروف به « ماهين » است كه ماه كوفه و ماه بصره باشد و جهت نسبت دادن جبال ديلم به ديلم اين است كه اين جبال بنفسه قايم مىباشند و براى آنها سلاطين مخصوص هست و فقط اتصال آنها از جانب مشرق به كوههاى طبرستان و جرجان است و از جانب مغرب به كوههاى آذربايجان و ميانهء اين دو فاصله و حاجزى نبود تا قابل تنها ذكر كردن شود . و اضافه مىشد ديلم مرارا به سوى معاملهء خراسان و يكدفعه به سوى آذربايجان اگر چه صاحب مسالك الممالك در وصف رى همين بيان را مىكند يعنى منضم مىنمايد ، رى را به ديلم ، اگر چه رى خود قايم به نفس است به جهت اين كه اتصال رى به ديلم اتصال واحد است و در ميانه حاجزى كه اسباب استحقاق افراد ذكر رى باشد نيست پس مرة رى از توابع خراسان و مرة از جبال شمرده مىشود .
و رى شهرى است كه در مشرق بعد از بغداد شهرى معمورتر از آن نيست اگر چه نيشابور از حيثيت عرصه و وسعت و رقعه و بلديت بزرگتر از رى است اما رى از جهت يورت و پيوستگى ابنيه و فراوانى و غنا و ثروت و عمارت معمورتر از نيشابور است و شهر رى واقع است در يك فرسخ و نيم مضروبى زمين و غالب بناهاى آن از خاكوخشت مىباشد .
و از جبال شهيرهء اين نواحى كوه دماوند است و آن كوهى است بسيار مرتفع و آنچه من شنيدهام اين است كه به جهت زيادتى ارتفاع و بلندى
هامش
( 1 ) - صورة الارض : اكراد حميديه ، لاريه ، هذبانيه و جز ايشان از اكراد شهر زور و سهرورداند ص 114 .