و عمارات رفيعه . و از نهاوند تا لاشتر ( الشتر ) ده فرسخ است و از آن تا شابر - خاست دوازده فرسنگ و از آن تا لور ( لر ) سى فرسنگ . و در اين مسافت هيچ شهر و قريه نيست . و از لور تا پل اندامش كه شهرى است دو فرسخ است . و از آنجا تا جندىسابور دو فرسخ است . اما مسافت ما بين شهرهاى جبل :
از همدان تا ساوه سى فرسخ است و از ساوه تا قم دوازده فرسخ كه در دو روز اين مسافت قطع مىشود . و از قم تا كاشان دوازده فرسنگ است . و قم و كاشان دو شهر با قدر و شأنى است پرنفع و دخل براى سلطان .
و اكثر اهل قم شيعىمذهباند و كاشانيها حشوىمذهباند كه به رؤيت و جسميتى مخصوص خالق را قائل هستند . و از رى تا قزوين سى فرسخ است . و در بسيارى از اعمال جبال مثل و مانندى براى قزوين نيست ، بلكه در كل بلاد جبال نظير آن ديده نمىشود . ثروت و غناى اهالى و مكانتشان در ادب و رسوخشان در علم و قبول تعلم و تمسكشان به جميع فنون علوم به كمال است . و قبل از داخل شدن ديلم در ناحيهء قزوين ، اهل قزوين بسيار بامروت و سعادت و فضيلت و مزيت آنها در سيادت و شرف و رفعت و علو همت و صيانت نفس بيش از اين بود . و امتعهء نفيسه از قزوين بسيار بيرون آيد و معارف قزوين در عراق و غير عراق از بزرگ و رئيس هستند .
و از همدان تا دينور زياده از بيست فرسخ است . و از دينور تا شهر زور چهار منزل مىباشد و از حلوان تا شهر زور نيز چهار منزل و از دينور تا صيمره پنج منزل و از دينور تا سيروان سه منزل [ و از سيروان تا صيمره يك روز ] « 1 » و از قم تا كاشان دو منزل .
اين است تمام مسافتهاى ما بين شهرهاى جبال . و مشاهير بلاد جبال نيز همان شهرهائى است كه ذكر نموديم و آنها عبارت از همدان و روذراور و رامن و بروجرد و كرج و فراونده و نهاوند و قصر اللصوص و نهر زنده رود كه همان نهر زايندهرود اصفهان باشد و بلاد ديگر اين اقليم را است مثل اسدآباد و دينور و قرمسين و مرج و طزر « 2 » و حومهء سهرورد و شهر زور و زنجان و ابهر و سمنان و قم و كاشان و روذه و بوسته « 3 » و كرج و برج و اصفهان
هامش
( 1 ) - تكميل از صورة الارض ( ص 105 ) .
( 2 ) - تصحيح از صورة الارض ، متن : طرز .
( 3 ) - ايضا ، متن بوسنة .