خالى از اعتبار نيست . زيرا كه در وقت جنگ مىتواند ده هزار سوار و چهل هزار پياده حاضر ميدان جنگ نمايد و مدى كبير كه شرح آن مسطور شد .
بعضى از علماى جغرافى گفتهاند يكى ديگر از شهرهاى قديم مدى ارساس بوده كه قزوين حاليه باشد و اين شهر را يونانيان سيروپولى مىناميدهاند يعنى شهر سيروس .
بلاد و حدود خاك مدى به عقيدهء مورخ ديگر از قرار ذيل است :
شيروانات ، گيلان ، عراق عرب ، مازندران ، آذربايجان ، مولد زردشت مملكت مدى مىباشد .
اين است خلاصهء اقوال جغرافىنگاران قديم يونان و روم و غيره در باب مدى با بعضى اشارات و تحقيقات . اما اقوال علماى جغرافى عرب در باب مدى ( جبال ) از قرار ذيل است :
به موجب ترجمهء كتاب ابن حوقل كه يكى از علماى بزرگ عرب است در علم جغرافى ، جبل مشتمل است ماه كوفه و ماه بصره و مضافات و توابعى را كه متصل است به اين دو بلد از آنچه ما آن را در اثناء و اطراف اين دو بلد داخل گردانيديم . بنابراين حد شرقى اقليم جبال تا بيابان خراسان و فارس و اصفهان و سمت شرقى ، خوزستان است و حد غربى آن آذربايجان و شمالى بلاد ديلم و قزوين و رى مىباشد و رى و قزوين و ابهر و زنجان از جبال منفرد شده و به ديلم پيوسته است زيرا كه بلاد مسطوره محفوف به كوههاى ديلم شده و به وضع قوسيت و حد جنوبى جبل ، عراق و بعضى از خوزستان است . و جبل داراى مداين مشهوره است و معظم آنها همدان و دينور و اصفهان و قم است و شهرهاى كوچكتر از مداين مزبوره از قبيل كاشان و نهاوند و لور و كرج و برج و امثال اينها در جبل هست و عن قريب آن چيزى كه محتاج اليه ما در معرفت اين بلاد خواهد بود ذكر خواهيم نمود . اما مسافات واقعه فى ما بين اين بلاد از قرار ذيل است :
از همدان تا اسدآباد موافق آنچه صاحب مسالك الممالك « 1 » ضبط كرده هفت فرسخ است ولى ابن حوقل پانزده فرسخ نوشته . آنچه به نظر مترجم مىآيد سهو القلم شده است و ضبط مسالك الممالك صحيح مىباشد . و همدان شهرى است بزرگ داراى محسنات كثيره و انهار جاريه و اشجار
هامش
( 1 ) - تأليف ابو اسحق ابراهيم الاصطخرى .