شهرستانه « 1 » . و مسافت ميانهء اين دو شهر دو ميل راه است مثل مسافت فى ما بين قرطبه و زبده « 2 » . و در هر يك از اين دو منبرى است . [ و بلد يهوديه بزرگتر از آن دو قصبه مىباشد ] « 3 » و در بزرگى مثل همدان است و بناى هردو از خشتوگل مىباشد و اين دو شهر پرآب و گياهتر و اخصب شهرهاى جبال است و عرصه و خاكش وسيعتر است و اهل و مالش بيشتر و تجار و تجارتش اكثر و نعماء و خيرات و فواكه و طيبات و صادر و وارد و آيندگان و روندگان اين دو بلد زياده از بلاد ديگر است و اين بلده ممر و مدخل و خليج مانندى است از براى فارس و جبل و خراسان و خوزستان و در تمام بلاد اقليم جبال شهرى نيست كه به قدر يهوديه شترهاى باربر و ساير دواب و مواشى باركش داشته باشد و از ارتفاعات و منسوجات اين بلد بافتههاى قطنى پنبه و ريسمانى است و پارچههاى مزين و نسيجهاى منقش و ساير اثواب ابريشمى و پنبهاى كه حمل مىشود به بلاد عراق و فارس و ساير شهرهاى جبال و خراسان و خوزستان و نظير بافتههاى اصفهان از حيثيت پاكيزگى و لطافت در هيچ بلدى يافت نمىشود و زعفران و فواكه آنجا را به عراق و ساير نواحى مىبرند و از عراق تا خراسان شهرى به بزرگى اصفهان نيست مگر رى .
و كرج شهرى است پراكنده و قرى و مداينش جمع نيست و اين شهر معروف به كرج ابو دلف مىباشد و ابو دلف و اولادش در اين شهر بودند تا زمان آنها منقضى شد و زوال يافتند و ابنيه و عمارات آنها مثل بناهاى سلاطين است قصور عاليه و مبانى رفيعهء فسيحه و فضاهاى وسيعه دارند و زروع و مواشى آنها زياد است . اما در كرج بساتين و مرغزار و محلهاى پاكيزه با نزهت نيست و از بروجرد و بلاد ديگر فواكه و ميوهجات بدانجا مىآورند و ابنيهاش از خشتوگل است و شهرى است طولانى به مقدار دو فرسخ ، و دو بازار دارد كه يكى از آن دو بازار بر در مسجد جامع واقع است و در ميانهء اين دو بازار صحرائى است بزرگ ( در مسالك الممالك فاصلهء ميانهء دو بازار را صحن كبير نوشته ) و ابنيه و منازل و عمارات و حمامات آن مواجه و برابر يكديگراند .
هامش
( 1 ) - ايضا : شهرستان ص 105 .
( 2 ) - ايضا : چون قرطبه و الزهراء در اندلس ص 105 .
( 3 ) - ايضا : يهوديه بزرگتر از شهرستان و در حدود دو برابر آن است