و از آنجا تا اسدآباد كه وصف آن گذشت نه فرسخ و از اسدآباد تا صحنه نه فرسخ . اما راه همدان تا رى :
از همدان تا ساوه سى فرسخ است . و ساوه شهرى است در ظهر عراق براى اهلش با صلاحيت و شتردار در اين شهر بسيار است و بيشتر حجاج با جمالهاى ساوجى به مكه مىروند . و از ساوه تا رى نيز سى فرسخ است .
اما راه همدان تا آذربايجان :
از همدان تا نارستان ده فرسخ است . و از نارستان تا اوذ هشت فرسخ است . و از اوذ تا قزوين دو روز راه هست . و ما بين همدان و قزوين شهرى نيست . و از قزوين تا ابهر دوازده فرسخ است . و از ابهر تا زنجان بيست فرسخ . و ابهر شهر بزرگى است و بعد از آنكه اكراد در ابهر جاى گرفتند و در اين نواحى و نواحى ديلم منزل نمودند اين راه تغيير كرده زيرا كه امنيت آن كم شد و پس از تغيير از راه سهرورد از همدان به زنجان عبور مىنمودند و مسافت بينهما قريب سى فرسخ مىباشد .
و اما راه از همدان تا اصفهان :
از همدان تا رامن هفت فرسخ است . و آن شهرى است با صلاحيت براى حالومال اهالى . و از رامن تا بروجرد يازده فرسنگ مىباشد اما صاحب مسالك الممالك مسافت ما بين رامن و بروجرد را چهارده فرسخ گفته است . و بروجرد نيز شهرى است با صلاحيت و از رامن بزرگتر و نيكوتر و خوشوضعتر و از هر جهت بر رامن برترى دارد . و از بروجرد تا كرج ده فرسنگ مىباشد . كرج نيز شهرى است با مزيتتر از بروجرد از جهت كثرت اهالى و استقامت احوال و دارا بودن جميع ما يحتاج انسان را .
و از كرج تا برج دوازده فرسخ است . و برج نيز شهرى است حسن الحال و از آن تا جوسجان كه معرب جوشقان است يك منزل و ده فرسنگ است و صاحب مسالك و ممالك به جاى جوسجان ، خونجان نوشته است . و از جوشقان تا اصفهان سى فرسخ مىباشد و در اين ميانه ديگر شهرى نيست .
و اما راه از همدان تا خوزستان :
از همدان تا روذراور هفت فرسخ است و آن اقليمى است ممتاز و نيكو و ناحيهاى است شريف كه رستنى معروفش زعفران مىباشد و نظير اين زعفران در تمام روى زمين نيست . و از روذراور تا نهاوند هفت فرسنگ است . و نهاوند شهرى است عظيم القدر و كثير التجاره با رساتيق زياد و ابنيه
مرآة البلدان ( فارسى ) — صفحة 2075
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٢٠٧٥