نفر ، قاضى عماد الدين ابو يحيى زكريا بن محمد بن محمود الانصارى كه در ششصد و هشتاد و دو هجرى وفات كرده كتابى موسوم به « عجائب البلدان »
هامش
سلطان را به انواع مختلف ادا مىساختند مثلا خروسى را از عوض دينارى و طغارى را عوض خروارى ! اگر عامل قبول نمىكرد باز بناى عصيان [ مى ] گذاشتند . و اهل تهران گاو و گوسفند نگاه ندارند و زراعت بيل كنند از ترس آنكه مبادا دشمن ، ايشان را به غارت برد . و انار بسيار خوب در آن قصبه به عمل مىآمده است . سبحان اللّه ! اين چه شهر شعبدهباز است كه اين نوع قريه را كه صفت آن معروض آمد حال تحرير هفتاد سال است دار الامان و مجمع اهل ايران و دار الخلافهء سلطان ساخته سلاطين قاجار را مسكن و پايتخت است . شهرى است عظيم و خندق و قلعهاى متين دارد و جاى سلطان قلعهء ديگر است كه در كمال متانت و حصانت مىباشد و خندقى عظيم بر گرد او كشيدهاند .
و در اين زمان فيروزى اوان كه به فرد وجود حضرت شهريار جهان ناصر الدين پادشاه قاجار مزين است قريب به هشتصد عراده توپ و بيست هزار لشكر نظام همه روزه در دار الخلافه نشسته و سربازخانهها در خارج قلعه و داخل قلعه ساخته شده و قراولخانهها به حكم پادشاه جهان مانند شهرهاى نظام كه در فرنگستان است ساختهاند و بازارى و كاروانسرائى در هذه السنه بنا شده و به انجام رسيده كه در هيچ پايتختى چنين بازار و چنين كاروانسرائى بىاغراق نيست . زيرزمينهائى كه صاحب آثار البلاد نوشته حال همه روى زمين شده و عمارات عاليه چندان در اين شهر برپا شده كه تحرير آن در قدرت بنان و تقرير آن در قوت بيان نيست . صنايع بسيار در اين شهر پيدا شده . توپ بسيار خوب ريزند و تفنگ بسيار خوب سازند . در جباخانهء پادشاهى ماهى هزار لوله تفنگ نظامى ساخته مىشود و در امن و امان چون جنت فردوس و دار السلام است .بهشت آنجاست كازارى نباشد * كسى را با كسى كارى نباشدآثار بسيار از پادشاهان قاجار در اين شهر و حوالى ساخته شده مانند مسجد شاه كه گنبدش از طلاى احمر و ازارهاش از سنگ مرمر به خط خوشنويسان مسائل نماز نوشته شده به خصوص خط آقا محمد مهدى تهرانى كه مير عماد را ثانى است و باغ نگارستان و لالهزار و عمارت موسوم به قصر قاجار در خارج شهر ساخته شده و زياد دور نيست . حمام امروز در اين شهر كردان ( ؟ ) است .
اهل ولايت از كثرت امنيت چاپخانهها ساختهاند و كتاب خوشخط كه قريب به ده هزار بيت كتابت دارد به دو هزار دينار كه عبارت از دو مثقال و هشت نخود نقره باشد خريد و فروخت مىشود . و ساعتى در ارك همايون منصوب است كه در اوقات ساعات مختلف ، شهر به اين عظمت را از صداى زنگ خود آگاه و مخبر مىسازد . و مجمع علما و فضلا است مجتهدين جامع الشرايط لله الحمد در زير سايهء پادشاه جهان سكنى دارند . خداى تعالى پادشاه را عمرى دراز مرحمت -