مىپيوندد و رودخانهء معتبرى مىشود و به فرسيج كه از دهات معتبر تويسركان است رسيده در زير پلى كه هفت هشت چشمه دارد و از سنگ و آجر در كمال استحكام ساخته شده مىگذرد و بعد از طى مسافتى به رودخانهء گاماسب اتصال مىيابد . اين قطعه زمين كه اينك قصبهء تويسركان است و قصبهء معتبر قديم آن رودآور بوده قابل آباديهاى زياد و تحصيل ارتفاعات نيكوست و خضارت اراضى و نضارت اشجار و لطف هوا و غزارت مياه آن به درجهء كمال است . در سركان كه فاصلهء آن تا توى نه هزار قدم است ، صبحى مشاهده مىشود كه با صبح نيشابور همچشمى دارد . چه كوهى كه در طرف مشرق متصل به آبادى مىباشد تقريبا تا يك ساعت از روز برآمده مانع از تابش آفتاب است . و هوائى كه از مجاورت اشجار زياد و آبهاى كثيره وصف لطافت گرفته طورى مفرح و نشاطانگيز است كه قابل توصيف و تماشا و اسباب تفرج و تفريح كامل است . سكنهء اين سرزمين اگر بهرهء كامل از تربيت و مدنيت مىداشتند و لياقت بالقوهء اين اراضى را به درجهء فعليت مىرسانيدند هرآينه اين ناحيه مطرح انظار و شايسته بود كه مسافرين تحمل كربت غربت نموده به سياحت اين محل آيند بلكه متوطنين بعضى بلاد از وطن مألوف دست كشيده هجرت اختيار كنند و رحل اقامت در اين محل اندازند .
تقريبا به فاصلهء شش هزار قدم مسافت از قصبهء توى و سركان ، دهكدهاى است موسوم به « آرتيمان » واقع در دره كه به واسطهء كثرت اشجار و طبقات بيوتات تشكيل وضعى مىدهد كه نهايت قابل سير و سياحت است و سركان كه كمابيش هزار خانوار رعيت و قريب به نه هزار جمعيت دارد از اماكن متنزههء عالم است . در حوالى اين قريه درههاى متعدد باصفاست . از جمله درهاى است موسوم به درهء گل زرد كه از ميان آن نهرى زاينده مىگذرد و استخر بزرگى دارد . طبيعت به اقتضاى مشيت الهى غالب محسنات خود را در آن وادى وديعه نهاده است . متصل به آبادى سركان مقبرهء ابو المحجن است كه شرح حال آن در ذيل بيايد . اين مقبره تماشاخانهاى است طبيعى معمور و مستور در آب و اشجار ؛ و ارباب نظر كه نزديك به اين ساحت شوند ديدن و تماشا نمودن اين نقطه را فرض دانند و در ماه آخر بهار غالب زياده از سى چهل درويش در آن محل جمعيت كنند . و سكنهء سركان نظر به حسن عقيدتى
مرآة البلدان ( فارسى ) — صفحة 818
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٨١٨