نگاشت ان شاء الله تعالى .
خلاصه شوشتر را ششتر نيز گفتهاند و اعراب آن را معرب كرده تستر خواندهاند . و بعضى از مورخين برايناند كه تستر نامى از بنى عجل اين شهر را فتح كرده و به نام او مشهور شده است . صاحب تحفة العالم گويد : اكنون بعضى از ارباب فهم ، ششتر يا تستر بر وزن جندب مىنويسند و عقيدهء ايشان اين است كه قول اول لحن است .
بارى مؤلف علاوهبر اينكه در زمان حكمرانى والد غفره الله تعالى در خوزستان در سال هزار و دويست و شصت و هفت اين شهر را كاملا سياحت نموده و از غث و سمين حالات آن آگاهى حاصل كرده است ، از دير زمانى الى الآن براى كسب اطلاعات از اوضاع اين شهر تصفح كتب مورخين و جغرافىنگاران عرب و عجم و اروپ نموده است و على التحقيق مىنگارد كه شوشتر يكى از شهرهاى قديم ايران است و شهر قديم آن را كه به شوش معروف است چنانكه ذكر شد سوس و سوز نيز ناميدهاند و در تورات آن را « شوشن » نوشتهاند و در موارد عديده در تورات ذكر اين شهر شده است و ما چند فصل از آن را در ذيل ساير مطالب مىنگاريم كه موجب مزيد بصيرت و اطلاع مطالعهكنندگان گردد ان شاء الله تعالى .
به عقيدهء مورخين و جغرافىنگاران رومى و يونانى ، شوش از شهرهاى معتبرهء قديمهء ايران محسوب مىشده و پايتخت ايالتى بوده موسوم به « سوزيان » « 1 » و سلاطين كيان در آن قشلاق مىنموده و تمام زمستان را در آنجا به سر مىبردهاند . و اين شهر در دشت وسيعى واقع بوده و در آن دشت نرگسهاى معطر مىروئيده است . رودخانهء معروف به شوشان در حوالى آن شهر جارى بوده و الحال آن رودخانه را كرخه مىگويند و اين همان قراسوى كرمانشهان و رود صدمره ( صيمرهء ) لرستان است .
قلعهاى در آن بوده كه ارگ شهر محسوب مىشده . بناى اين قلعه در بالاى تلى مصنوع به ارتفاع پنجاه ذرع و سلاطين كيان يكى از خزانههاى معتبرهء خود ، قلعهء شوش را قرار داده بودند و هر سال وجوه نقدى كه از ماليات عايد مىشد و علاوه بر مخارج معينهء دولتى مىبايستى عايد دولت شود در اين ارگ مىگذاشتند . اسكندر بزرگ وقتى آنجا را فتح نمود به روايتى پنجاه هزار تالان طلا كه هر تالانى معادل پنج هزار و پانصد و شصت تومان
هامش
( 1 ) -Susiane .