گويند از زمان فوت قاآن تا وصول گيوگ خان به دار الملك چهار سال طول كشيد و در اين مدت زمام امور سلطنت به دست مادر او بود . در وقتى كه براى سير بلاد غربى مسافرت گزيده بود در سمرقند انتقال كرد . وى نصرانى مذهب بود و از نصارى حمايت مىنمود .
ذكر سلطنت منگوقاآن بن تولى خان
بعد از گيوگ خان به سعى باتو بن جوجى خان ، منگوقاآن را در قراقرم به تخت خانى نشاندند و او بسيارى از ممالك ختاوچين و ماچين را كه مسخر نشده بود فتح كرد و هلاگو خان برادر خود را با صد و بيست هزار سوار به تسخير ايران و قلع قلاع ملاحده ( يعنى اسماعيليهء قهستان ) روانه كرد و برادر ديگر خود قبلاقاآن را به گرفتن چين و ختا مامور كرده او آن حدود را متصرف شد و شهر خان باليغ را با وسعت و عظمتى تمام بنا نمود . بالجمله منگوقاآن در ششصد و پنجاه و پنج هجرى در محاصرهء يكى از قلاع نتكياس « 3 » وفات كرد و بعد از او سلطنت چين و تركستان قبلاقاآن و قبيلهء او را شد و سلطنت ايران و بعض بلاد ديگر به هلاگو خان اختصاص يافت .
ذكر سلطنت هلاگو خان بن تولى خان در ايران
چنانكه مسطور شد هلاگو خان از جانب منگوقاآن مأمور شده به ايران آمد و خلاصهء مأموريت او اين بود كه از كنار جيحون تا اقصى ولايت مصر را مسخر و منظم نمايد . در ششصد و پنجاه و سه هجرى از جيحون عبور كرد . اول ملك شمس الدين كرت حاكم خراسان از در اطاعت در آمده مورد الطاف او شد . بعد بهطرف ملاحده رانده ركن الدين خور شاه الموتى و ناصر الدين محتشم كه از جانب خور شاه در يكى از قلاع ملاحدهء قهستان حكمرانى داشت مطيع او شدند . پس از تسخير قهستان و نظم آن صفحات به تحريك ابن علقمى - وزير مستعصم - و تأييد حكيم بالغ مؤيد خواجه نصير الدين طوسى عليه الرحمة لشكر به بغداد كشيده
هامش
( 3 ) - متن : « تنكناش » . تصحيح از جامع التواريخ ( باهتمام بهمن كريمى ، چاپ اقبال ) .