خلافت المستنصر بالله درگذشت . قبل از وفات ، پسر كوچك خود - اوگتاى - را ولىعهد نموده بود و جز چهار پسر معروف ، پنج پسر ديگر داشته كه چندان معتبر نبودهاند و هميشه فرزندان را به اتحاد وصيت مىكرده . وزير او محمود يلواج بوده . صاحب مرصاد العباد « 2 » گفته است در فتنهء چنگيز در شهر رى كه مولد من مىباشد هفتصد هزار كس به قتل رسيدند .
ذكر سلطنت اوگتاى قاآن
در اول بهار ، در قراقرم كه آن را اردو باليغ نيز گويند ، اولاد چنگيز خان اتفاق كرده اوگتاى قاآن را بر سرير خانى نشاندند و او به مرمت خرابيها كه در عهد چنگيز خان روى داده بود برخاست و به وجود و اغماض ، ملك را آباد كرد . قصر سلطنتى در قراقرم بنا نمود . بعضى بلاد شمالى كه در عهد چنگيز خان به تصرف نيامده بود لشكر او متصرف شدند و چون سلطان جلال الدين خوارزمشاه از هند معاودت كرده بود و در عراق و آذربايجان حكمرانى مىكرد ، اوگتاى قاآن جرماغون را با سى هزار سوار به ايران فرستاده او را مغلوب و تعاقب كردند و او به كردستان رفته ناپديد شد . در سخا و فتوت و اغماض و مروت ، اين پادشاه را بر جميع سلاطين برترى بوده و حكايت جود و اغماض او مشهور است و او را « حاتم آخر الزمان » خواندهاند . سلطنتش سيزده سال در ششصد و سى و نه هجرى در روزگار خلافت المستنصر بالله عباسى درگذشت .
پوشيده نباشد كه بعد از وفات چنگيز خان تا دو سال اولاد او حرف سلطنت نزدند . بعد از دو سال اوگتاى قاآن را به پادشاهى برداشتند .
ذكر سلطنت گيوگ خان بن اوگتاى قاآن
در وقت فوت اوگتاى قاآن در بلاد روس و چركس فرمانفرمائى مىكرد . چون فوت قاآن را شنيد به دار الملك آمده يك سال پادشاهى كرد .
هامش
( 2 ) - منظور نجم الدين رازى است از عرفاى بزرگ قرن هفتم و از شاگردان شيخ نجم الدين - كبرى متوفى 645 يا 654 .