بوزنجر خان بن النقوا در سنهء پانصد و چهل و نه هجرى متولد شد « 1 » و در وقت ولادت چنگيز ، از خلفاى بنى عباس المقتفى بالله خلافت مىنمود و در زمان سلطنت سلطان مسعود سلجوقى بود . اسم چنگيز خان اول تموچين بوده چون چنگيز خان به لغت مغولان به معنى خان خانان است بت تنگرى نام كه يكى از متعبدان مغول بوده و مادر چنگيز خان بعد از پدر او به مزاوجت وى درآمده او را چنگيز خان نام نهاد .
بارى ، در ششصد و دو هجرى چنگيز خان بر تخت خانى جلوس كرد و از قرارى كه در تاريخ وصاف مسطور است ، وسعت ممالك اولاد چنگيز خان از اقصى بلاد چين تا مصر و از كنار درياى سند و ظاهر هند تا باطن روم و بلغار و قرم « 2 » مشتمل بر بالاختاى و قرقيز و سلنگاى و تنگوت و قراقرم و ايغور و تركستان و فرغانه و ماوراء النهر و خوارزم و خراسان و غور و غرجستان و غزنين و كابل و زابل و سيستان و كرمان و فارس و قهستان و عراقين و ديار بكر و موصل و جزيره و ميافارقين و ميردين و حلب و شام و گرجستان و آس و روس تا كلار و باشقرد متصل به خاك فرنگ كه طولا و عرضا زياده از پنج هزار فرسنگ است بوده و اين همه در كمتر از مدت پنجاه سال مسخر شده .
بالجمله معين است كه چنگيز خان مرد دانا و مقنن قواعد و ياسا بوده .
گويند او را دو كتاب بوده يكى را نام ياسا و ديگرى را يوسون به زبان ايغورى ، و بعضى از مغول او را پيغمبر دانند . و براى او مكاشفات ذكر كنند . اما ظاهر است ياسا و قوانين او از روى عقل بوده و بزرگان هر دين را محترم داشته و سختدلى و خونريزى او را درجهء اشتهار است .
خلاصه چون [ چنگيز ] پادشاه شد ، اول خوانين و حكام تركستان و مغولستان را منهزم كرد . بعد تمام بلاد شرق و شمال را مسخر نمود و
هامش
( 1 ) - النقوا كه از زنهاى معروف است نبيرهء يلدوز خان از قوم قيات بوده و نژاد او به مغول بن النجه خان بن گيوگ خان بن ديب باقوى خان بن النجه خان بن ترك بن يافث بن نوح عليه السلام مىرسد . گويند النقوا بعد از آنكه شوهرش درگذشته بود ، به نفخهء الهيه آبستن به بوزنجر خان شده يعنى نورى پديدار آمده و از راه دهان وارد بطن او گرديده اين نطفه منعقد شد ! و اللّه اعلم بحقايق الامور . و بوزنجر خان معاصر ابو مسلم مروزى بوده ( ا ع ) .
( 2 ) - يعنى شبه جزيرهء كريمهCrime ? e