ميرزا ولىعهد ، باوجود زمستان سخت آن سال ، در خارج شهر زده شده بود . در داخل شهر ، در عمارت ميرزا بزرگ فراهانى وزير شاهزاده ، منزلى براى من تعيين كردند . شاهزاده عباس ميرزا پسر دويم « 4 » اعلى حضرت فتحعلى شاه و والدهء او از طايفهء قاجار است . سال عمرش در اين وقت به نوزده رسيده قامتش بلند و صورتش فى الجمله كشيده است . اعضاى صورتش متناسب و نگاهش نگاه مردم باهوش مىباشد .
هميشه بسام است . ابروى سياه ضخيمى دارد و رنگ رخسارش را قدرى آفتاب تغيير داده و اين تغيير رنگ رخسار به رشادت او افزوده . طبيعت دراكهء كامل و امعان نظر و غور وافى در مطالب به او داده است . در رشادت اول شخص ايران است و اين فقره بارها به محك تجربه رسيده . محبت و مهربانى او نسبت به عامهء ناس به قدرى است كه جذب قلوب بيگانه و خويش و غريب و بومى نموده است . از طفوليت به جريداندازى « 5 » و اسبتازى و شناگرى معتاد شده . در علم و هنر ايرانى و عربى بىبهره نيست و درصدد تحصيل علوم و فنون است . مهارت كامل در تواريخ خاصه در تاريخ سلاطين ايران دارد . در قسمت عمدهء ايران كه من سياحت كردم ، هيچ كس را به قدر او طالب علم و صنايع فرنگ نديدم . نسبت به ارامنه و عيسويان كمال رأفت و محبت مىنمايد . با اين صفات حسنه كه او راست روزى كه به تخت سلطنت مملكت وسيعهء ايران جلوس كند از سلاطين بزرگ روى زمين محسوب خواهد شد . از قرارى كه خود شاهزاده براى من نقل كرد ، در سن هفده سالگى از طرف پدر والاگهر بهسمت حكومت و سپهسالارى قشون آذربايجان مامور گرديد . چند مرتبه بهسمت گرجستان لشكر كشيد . اگرچه فتح نمايانى نكرد اما به عساكر دولت روس معلوم كرد كه با دشمن قوىپنجه در مخاصمه مىباشند .
هميشه در ظفر و غلبه بر دشمن رعايت حقوق انسانيت و مدنيت را نموده اسرائى كه به چنگ قشون ظفرنمون او آمدند به قدرى طرف محبت
هامش
( 4 ) - از لحاظ سن ، عباس ميرزا پسر چهارم است . سه برادر بزرگتر او به ترتيب عبارت بودند از محمد على ميرزا متولد 7 ربيع الثانى ( يا ربيع الاول ) 1203 و محمد قلى ميرزا متولد 22 رمضان 1203 و محمد ولى ميرزا متولد اول شوال 1203 و عباس ميرزا خود در 4 ذى الحجه 1203 به دنيا آمد و شش روز بعد در دهم همان ماه حسينعلى ميرزا فرمانفرما متولد شد .
( 5 ) - نيزهء كوتاه .