اول پادشاه مغول كه مسلمان شد نكودار اغول بود و ملقب به سلطان احمد گرديد ) . مقبرهء غازان خان الحال در تبريز موجود ولى خراب است منارهاى بر سر مقبرهء او باقى است كه معروف به منارهء غازان خان است .
مسجد ديگرى هم يكى از سلاطين تبريز موسوم به جهانشاه در هشتصد و هفتاد و هشت بنا كرده . سه مريضخانه در شهر موجود است هرسه تميز ، اطباء و عملهجات مريضخانه كمال مواظبت را در معالجهء مرضى دارند .
مريض را آنجا منزل نمىدهند كه شب بماند . و ليكن دوا و غذا مىدهند .
در منتهى اليه شهر در طرف مغرب در بالاى كوه كوچكى معبد بسيار قشنگ محقرى واقع شده كه موسوم به « معبد عين على » است . اين معبد جاى عبادت و تفرج اهل تبريز است . در بيرون شهر تبريز در سمت مشرق آثار قلعهاى پديدار است كه الحال ويران است . اين قلعه موسوم به « رشيديه » و از بناهاى خواجه رشيد الدين فضل الله وزير غازان صاحب تاريخ رشيدى در احوال مغول مىباشد كه چهارصد سال قبل بنا كرده .
در تواريخ مسطور است كه رسم غازان در سلطنت اين بود كه امور وزارت خود را به شخص واحد تفويض نمىنمود . هميشه كارهاى دولتى در زمان سلطنت او مفوض به دو وزير مىشد و اين رسم دو جهت داشت : يكى زيادى وسعت مملكت كه يك نفر وزير هرقدر هم كافى بود از عهدهء رسيدگى به تمام امور اين مملكت وسيعه برنمىآمد . جهت ديگر آنكه شخص واحد هرقدر اظهار بىغرضى كند و فى الواقع هم غرض نداشته باشد - چون از جنس انسان و جايز الخطاست - يحتمل در يك مسئله اغراض نفسانى بر او غالب و پيروى غرض و نفع شخصى خود را نمايد و طورى كه شايد و بايد به كار صرفهء عمومى و صلاح دولت نپردازد و بر خلاف مصلحت مملكت رفتار نمايد . بالجمله شاه عباس صد سال قبل به تعمير قلعهء رشيديه پرداخت و آن را به حالت اوليه رسانيد ولى سلاطين صفويه بعد از شاه عباس تعمير اين قلعه را مصلحت نديده به حال خود گذاشتند تا ويران شد . نيز مسجدى بسيار عالى كه غالب بناى آن از قطعات بزرگ سنگ مرمر شده به حالت خرابه در وسط شهر مىباشد .
چون بناى اين مسجد را عثمانيها كردهاند اهل ايران عمدا در حفظ اين بنا اهمال نمودهاند .
در بيرون شهر تبريز در سمت جنوب ، خرابهاى است . معروف است
مرآة البلدان ( فارسى ) — صفحة 569
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٥٦٩