خشك است ولى در وقت لزوم از آبهائى كه از كوه جارى است مىتوان اين خندق را پر كرد . از محسنات سبزوار يكى اينكه هميشه از تاخت و تاز تركمن محفوظ بوده است . چرا كه اين طايفه به جهت رسيدن به اين شهر بايد از چندين دربند خطرناك عبور كنند . بازار سبزوار طولانى و از يك دروازه شروع كرده و به دروازهء ديگر منتهى مىشود .
كاروانسراهاى آن داير و مساجد و تكايا و مدارس خوب دارد . از جملهء مساجد ، مسجد جامعى است كه گويند از بناهاى سلاطين سربداريه است و يكى از مدارس سبزوار مدرسهء فصيحيه است كه تا سال هزار و دويست و نود هجرى كه شمس المتالهين و قبلة الموحدين ، كنز العرفان و مجمع - الفضل و الايقان مرحوم حاجى ملا هادى سبزوارى تغمده الله تعالى برحمته و رضوانه در آن تدريس مىفرمودند و آن جناب روح الله روحه حكيمى فياض و عارفى مرتاض و بدوا از تلاميذ مرحوم ملا على نورى و ملا اسماعيل بود و از فرط ممارست در علوم و كثرت مجاهده و رياضت ، كشف مطالب مهمهء حكميه نموده مبهمات ماديات را معلوم و معضلات مجردات و مفارقات را مشهود داشت و به مقامى رسيده بود كه از قرار تقرير بعضى از ثقات بارها به نشر مطلبى لطيف و توجهى منيف گرفتاران عالم ناسوت را راه صعود به صوامع ملكوت و جبروت مىنمود و از مركب مجاهده فرود مىآورد و در مرقاة مشاهده مىنشاند . لله دره و قدس الله سره .
تلامذهء آن جناب امروز در اقطار ممالك محروسه به نشر فوايد مشغولند و كتب مصنفهء ايشان نظما نثرا عربيا فارسيا زينت كتابخانههاى معتبر و مخزن جواهر و درر است و چون هنگام غلبهء جذبات شوق با كثرت وجد و ذوق از درياى طبع گوهرى غزل مانند استخراج مىنمود اشعار حقايق دثار آن بزرگوار وصف و درجهء اشتهار دارد و مؤلف نمونه را به ايراد اين يك شعر اكتفا مىنمايد و هو هذا :
موسىئى نيست كه آواز انا الحق شنود * ورنه اين زمزمه اندر شجرى نيست كه نيست
خلاصه آن بزرگوار در سنهء مذكوره داعى
يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً
« 1 » را لبيك اجابت گفته از تنگناى خاك به جهان پاك انتقال فرمود .
هامش
( 1 ) - سورهء فجر آيهء 28 .