خليفهء ثانى پس خواندن نامه گفت محل مسطور بصره است آب و چراگاه و ساير لوازم او نزديك است و به عتبه نوشت كه در آنجا منزل نمايد .
عتبه در آنجا منزل نموده مسجدى از نى و دار الامارهاى در رحبه معروف به رحبهء بنى هاشم بنا كرد و اين محل موسوم به دهنا بوده و بعدها محبس و ديوانخانه و حمام امراء در اينجا ساخته شد به جهت اينكه نزديك به آب بود .
بالجمله رسم مسلمين اين بود كه وقتى كه متوجه و قاصد غزوهاى مىشدند نيها را كنده بناها را محو ولى نيها را در جائى مىگذاردند كه محفوظ بماند . همينكه از غزا مراجعت مىكردند ثانيا ابنيهء منظوره را چنانكه بود با نيها بنا مىنمودند و بصره در سنهء چهارده هجرى شش ماه قبل از كوفه شهر شد . و اول كسى كه غرس نخل در بصره نمود ابو بكره بود . و ابو منذر گفته است اول خانهاى كه در بصره بنا شد خانهء نافع بن حرث بود بعد خانهء معقل بن يسار مزنى . و به روايت ديگر بعد از آنكه سعد بن ابى وقاص حيره و حولوحوش آن را تملك نمود خليفهء ثانى به او نوشت كه عتبة بن غزوان را بفرست به ارض هند . زيرا كه اين زمين را براى اسلام مكانتى است و در آنوقت ابله را ارض هند مىناميدند و نوشت كه بايد عتبه به آن زمين رود و آن را لشكرگاه مسلمين نمايد بهطورى كه لشكر بزرگى در آن جمع باشد . ولى دريا را در ميانهء من و ايشان حايل قرار ندهد . بنابراين حكم عتبه با هشتصد نفر از حيره روانهء ابله شد و به موضع بصره رسيد و پس از آنكه ابله را فتح كرد شادروانى براى خود در آنجا افراشته و خيمهها براى مسلمين زد و خيمهء خود عتبه از پارچههاى منسوخ بود و خليفه جماعتى كثير نزد او فرستاد . همينكه جمعيت زياد شد هفت آبادى با خشت ساختند : دو آبادى در خريبه و يكى در زابوقه و دو در بنى تميم و سعد بن ابى وقاص ، كاتب عتبه را به امارت ايشان گماشت . اين فقره بر عتبه گران آمده از عمر اذن خواست كه به مدينه نزد او رود . عمر او را اذن داد همينكه خواست روانهء مدينه شود لشكرى كه سردارى ايشان را داشت منظورش اين بود كه به مجاشع بن مسعود سلمى سپارد و او را نايب خود كند . چون او را سردار لشكرى نموده به جانب فرات فرستاده بود مغيرة بن شعبه را بهجاى او امارت داد تا او مراجعت كند و خود به مدينه آمد و نزد عمر از مسلط نمودن سعد را
مرآة البلدان ( فارسى ) — صفحة 357
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٣٥٧