و اما از محاسن بصره :
اصمعى گويد از رشيد شنيدم كه مىگفت اگر جميع طلا و نقرهء زمين را بسنجى معادل قيمت نخل بصره نمىشود . ابو حاتم گويد از عجايب عطاهائى كه خداوند جل ذكره به اهل اسلام فرموده يكى اين است كه نخل جز در بلاد اسلام يافت نمىشود با اينكه بلاد هند و حبشه و نوبه گرمسير و سزاوار اين است كه نخل در آنها يافت شود ابدا يك دانه نخل در همهء آن ممالك وجود ندارد . ابن عيينه اظهار شوق به بصره نموده گويد :
فان اشك من ليلى بجرجان طوله * فقد كنت اشكو منه بالبصرة القصر
فيا نفس قد بدلت بؤسا بنعمة * و يا عين قد بدلت من قرة عبر
و يا اى هذا السائلى فيم فكرتى * و همى الا بالبصرة الهم و الفكر
فيا حبذا ظهر الخزير و بطنه * و يا حسن وادية اذا مائه ذخر
و يا حبذا نهر الابلة منظرا * اذا مدفى اياته الماء او جزر
از بصره تا مدينه بيست منزل است و اهل علم كه منسوب به بصره مىباشند از حيز شمار بيرونند و در فضايل اين شهر و فضلاى آن كتابها تصنيف شده است . انتهى .
صاحب نزهة القلوب نوشته : « بصره از اقليم سيم و شهر اسلامى است . عمر ساخت و معمار عتبة بن غزوان بود . مسجد جامع آن را معمار عبد الله بن عامر است . از خشت خام ساخته بود و زياد بن اميه آجر كرد .
على بن ابى طالب عليه السلام آن را بزرگ گردانيد . هر جامع كه از آن بزرگتر ساختهاند تمام معمور نمىباشد و هرچند جهد در عمارتش كنند يك جانب خراب مىگردد . مزار طلحه و زبير در آنجاست و از تابعين كرام ، حسن بصرى و ابن سيرين معبر و سفيان ثورى و ابو دردا و داود سجستانى و غير هم در اينجا مىباشند . هواى آن روز به غايت گرم ، اما شب هوا به نسبت گرمتر است . آب چاهش شور اما از شط العرب جوئى آب خوش بدانجا بردهاند و آن را نهر ابله خوانند . قرب چهار فرسنگ طول دارد و ملك بصره را باغستان بىشمار است و زمين باغستان بلند مىباشد و آب شط العرب به وقت مد دريا همه روزه بلند شود و باغستان بصره را مشروب كند . طول آن باغستان سى فرسنگ و عرض دو فرسنگ است و در اكثر مواضع از غلبهء درختان كما بيش از صد گز زياده پيدا نيست و نزهت آن مقام را در جهان شهرتى كامل است و خرماهاى خوب