مرحوم عماد الدوله « 1 » در آنجا مرمتها كردند و بناى اصطخر و عمارتى گذاشته و بدين واسطه تغييراتى در آن پديد آمده چنانكه در سفرنامهء مباركهء همايونى مسطور است . سفرى ديگر كه در ركاب فيروزى انتساب خسروانه به زيارت عتبات عاليات مستسعد گرديد طاق بستان را ملاحظه نمود . معلومات اين سفر در بهترين سياق و اسلوبى در كتاب سفرنامهء ملوكانه مسطور و همان را بعينه زيور اين سطور قرار مىدهد . اما در سفر اول اطلاعاتى كه از طاق بستان به شهود حاصل و بعد از شهود به نگارش سياحان و مسافرين عالم رجوع نمود و ثبت اوراق متشتته داشت آن جمله را اينك جمع و در اين مجموعه مىنگارد و هى هذا :
اين دو طاق را كه از ميان سنگ تراشيده و بيرون آوردهاند يكى بزرگتر و ديگرى كوچكتر است . بزرگتر در طرف يسار و از هر حيثيت عالىتر و خوشوضعتر است و پنجاه يا شصت پى ارتفاع و بيست و چهار پى عرض دارد . در جلو آن سكوئى از سنگ ساخته و تراشيدهاند كه در اين وقت به سبب مردهور متغير و زياد پست و بلند شده است . آب فراوانى از چشمهاى كه در زير اين طاق واقع است جارى و پارچه سنگهاى بزرگ كه جزء بنيان اين سكو بوده است در زير آب افتاده است . در بالاى كمان طاق در وسط صورت هلالى است و در هر طرف تصوير ملكى كه در يك دست عقدى يا تاجى از مرواريد و در دست ديگر نيز كاسهاى مملو از مرواريد دارند . صورتى كه در طرف دست راست است بالنسبه تمام ولى از صورت دست چپ جز دست و بازوئى باقى نيست . زيرا كه پارهاى از كوه افتاده است و از وضع كوه چنين مىنمايد كه بعضى آثار و صور در بالاى آن بوده و مرور زمان آن را خراب كرده . خلاصه عقيدهء مؤلف اين است كه حجار اين دو ملك يونانى بوده به علت اينكه از
هامش
( 1 ) - امامقلى ميرزا پسر ششم محمد على ميرزا دولتشاه است كه مدتها حكومت كرمانشاهان از آن او بود . وى در 1269 لقب عماد الدوله گرفت و در سال 1290 همراه ناصر الدين شاه به فرنگ رفت ، در هيئت دولتى كه شاه قاجار به تقليد از ممالك اروپائى تشكيل داد وى وزير دادگسترى شد و در 1292 درگذشت . دختر وى سرور السلطنه يكى از زنان ناصر الدين شاه بود اما وى بيش از بيست و هشت ماه در حرم شاهى نماند و درگذشت ( ر ك شرح حال رجال ايران ج 1 ص 160 و المآثر و الآثار ص 14 ) . پس از مرگ وى شاه قاجار به لطايف الحيل پولهائى را كه وى در بانكهاى خارجى داشت گرفت و املاك وى را نيز ضبط كرد ( ر ك شرح حال عباس ميرزا ملك آرا به تصحيح عبد الحسين نوائى ص 108 ) .