دوازده فرسخ و كمتر عرض از شش الى هفت فرسخ است . آب اين درياچه اگرچه شور نيست ليكن تيره رنگ و بدمزه است ماهى آنجا عمل نمىآيد و اگر بهندرت يافت شود كوچك و بدطعم است . منتهى عمق درياچه چهار الى پنج قدم است . سال به سال عمق درياچه كم و به عرض و طولش افزوده مىشود . دليل اين فقره واضح است . رودخانههاى بزرگ مثل هيرمند و رودخانههاى ديگر كه به اين درياچه مىريزد ، در فصل زمستان و طغيان آب ، شن و لاى با خود مىآورد و سطح اين درياچه را پر مىكند . ممكن است يك وقتى اين درياچه تغيير محل دهد و آب هيرمند جاى ديگر جمع شود . اطراف درياچهء زره بسيار مصفا است . در تمام سواحل ، گز روئيده است و به اين جهت هميشه سبز است . شنى كه در قعر اين درياچه است به آسانى جذب آب مىكند و اگر چنين نبود آب هيرمند و ساير شطها كه وارد اين درياچه مىشود بايد تا حال زياده از اينها به عرض و طول اين درياچه افزوده باشد . در فصل زمستان و بهار طغيان آب اين درياچه به حدى است كه چندين فرسخ علاوه بر بستر معمول خود اطراف خود را از آب مىپوشاند . اما در ماه سيم بهار به همان بستر حقيقى خود معاودت مىكند . بعضى سالها آب درياچه به قدرى كم مىشود كه از حالآباد بلاش « 11 » مردم از بستر حقيقى درياچه مىگذرند بدون اينكه دور بزنند و مسافت بعيدى طى كنند . در جزايرى كه در وسط اين درياچه است آثار آبادى و خرابه زياد ديده مىشود . در سمت شمال درياچه تپهء بلندى است موسوم به كوه خواجه . نيز از سمت شمال رودخانهء فرحرود و هرود رود به فاصلهء سه فرسخ از يكديگر وارد اين درياچه مىشود .
بطلميوس مصرى و ساير علماى جغرافى فرنگ ، هرودرود را با هرى رود - كه رودخانهء هرات است - يكى مىدانستهاند . رودخانهء هرىرود كه از وسط هرات مىگذرد در دشت تركمان آبش فرومىرود جميع اين رودخانهها كه وارد زره مىشود در وسط تابستان جز هيرمند همه خشك مىشود نه اين است كه از سرچشمه خشك باشد آب آنها را به جهت زراعت مىگيرند اين است كه به درياچه نمىرسد .
بخجرميان [ مع - مر ] :
به فتح باء و سكون خاء و فتح جيم قريهاى است از قراى مرو
هامش
( 11 ) - چنين است در متن .