واقع شده است از آن جهت به جزيرهء دراز شهرت دارد و طول او تقريبا شصت ميل و پهناى او دوازده ميل است . در طول پنجاه و شش درجهء مشرقى و در عرض بيست و شش درجه و پنجاه دقيقهء شمالى اتفاق افتاده است و اين جزيره قريب به بندر خمير و لنگه است كه در سواحل لار مىباشد و طوايف عرب در اين جزيره سكنى دارند . و قريهء معروف آنجا قشم است كه جزيره با اسم او معروف است كه در طرف مشرقى است و محاذى جزيرهء ارموز است . ديگرى قريهء باسيدون است كه اعراب ، بوسعيدان گويند كه در طرف مغربى است و قريب به محاذات بندر لنگه مىباشد كه بندر لنگه در مغرب اوست . مسافت ميان قشم و بندر خمير تخمينا شش ميل است و بندر خمير در شمالى جزيرهء قشم است . ديگرى جزيرهء بحرين است كه در نزديكى ساحل عربستان است و مسافت آن تا ساحل عربستان تقريبا پانزده ميل مىشود و تا بندر بوشهر تقريبا نود ميل است و در جانب شمال مغرب بوشهر است و مرواريد آنجا كمال شهرت دارد . در جزيرهء محرق نيز كه قريب جزيرهء بحرين است مرواريد غواصى مىكنند و آل عتوب در جزيرهء بحرين سكنى دارند . اين جزيره محتوى بر چندين قريه است و از او بزرگتر جزيرهاى در بحر العجم نيست .
ديگرى جزيرهء خارك است كه جزيرهء كوچكى است و در شمال مغرب بوشهر واقع شده و تخمينا ده ميل دورهء اوست و آل رموخ - كه طايفهاى از اعراب است - در آنجا مسكن دارند و قبر محمد بن الحنفيه شهرت دارد كه در اين جزيره است و اكنون در سفح كوهى گنبدى و مقبرهاى به اسم او معروف است و در سواحل جزيرهء خارك ، مرواريد نيز يافت مىشود .
ديگرى جزيرهء خارگواست و جزيرهء كيش است كه به جزيرهء قيس شهرت دارد و قريب به بندر چارك و تاونه است كه از بنادر لارستان است و جزاير ديگر ام سلامه ، جزيرة الغنم ، جزيرهء فيلم ، بوشعيب ، شطرار ، ابو موسى ، توقيع ، فرور ، هندرابى ، هنجام ، ابيض ، ام القرم ، ام النخلية ، ام الحطب ، ابو على ، ابو سفعه ، دمام ، دلمه ، حالول ، عوبى ، فارس ، قرنين ، قرين ، قران و چند جزيرهء ديگر است كه به جهت كوچكى به اسامى آنها نپرداخت .
بنادر معروف اين دريا از خاك ايران بندر عباسى ، لنگه ، چارك ، تاونه ، محمدى ، نخيلو ، عسلويه ، طاهرى ، كنگان ، حليله ، بوشهر ، ريگ ، ديلم است و از خاك عربستان ، قطيف ، ابو فطيره ، زبره - كه بعضى زبير گويند -
مرآة البلدان ( فارسى ) — صفحة 318
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٣١٨