استخراج در و لؤلؤ در آنها هست و در اين درياهاست عقيق و انواع ياقوت و سنبادج [ و در نزديكى بلاد سيره و كله در دريا معدن طلا و نقره ] « 3 » هست و در حوالى او كه پهلوى بلاد كرمان است معادن آهن و در عمان معدن مس مىباشد و نيز در اين دريا انواع طيبات و عطريات و عنبر و انواع ادويه و عقاقير و ساج و چوب معروف به دارزنجى و نيزه و خيزران موجود است » .
مسعودى در جاى ديگر گويد : « اول بحر فارس ، خشبات بصره و موضع معروف به الكنكلاست و اين خشبات علاماتى است از چوب كه در دريا قرار دادهاند كه كشتيها راه لنگرگاه را سهو نكنند و از اين محل تا عمان سيصد فرسخ است و ساحل فارس و بلاد بحرين در اين امتداد است و از عمان و قصبهء او كه صحار مىنامند و عجم آن را مزون گويند تا مسقط كه قريهاى است از عمان و كشتيها آب خوردن گوارا از چاههاى آن برمىدارند پنجاه فرسخ است و از مسقط تا رأس الجمجمه كه آخر درياى فارس است پنجاه فرسخ است و رأس الجمجمه كوهى است متصل به بلاد يمن از خاك شحر و احقاف و رمل و كسى نمىداند آخرين كوه در زير دريا به كجا منتهى مىشود . بالجمله طول اين دريا موافق تحديد نواتيه ( كشتيبانها ) و صاحبان كشتيها چهارصد فرسخ است » .
نواب و الا معتمد الدوله در جامجم مرقوم نمودهاند كه پرشين گلف « 4 » يعنى خليج العجم كه او را بحر العجم و بحر العمان و بحر فارس نيز گويند ، اين دريا مستغنى از توصيف است و امتداد او به شمال مغرب و مغرب است و او عربستان را از ايران جدا مىكند و طول او تقريبا ششصد ميل و بزرگترين پهناى او دويست و بيست ميل است و پهناى مدخل كيپ « 5 » مسندون كه او را « مسن دئوم » « 6 » نيز گويند زيادتر از پنجاه و پنج ميل نيست و اين كيپ در مقابل بندر عباسى واقع شده و در اين دريا چندين جزيره است و جزاير معروف او يكى جزيرهء هرمز است كه آن را ارموز نيز گويند كه در مقابل بندر عباسى است و جزيرهء قشم است چون طولانى
هامش
( 3 ) - در اطراف دريا نزديك ديار كله و سريره معادن طلا و نقره . . . ( مروج الذهب ترجمهء پاينده ج 1 ص 108 ) .
( 4 ) -Persian Golf( 5 ) -Cap( 6 ) - منظور رأس المسندم است .