قرادنگيز « 6 » متصل مىگردد . جريان رودخانه از سرچشمه تا جائى كه داخل دريا مىشود همهجا آرام و بدون آبشار است . عرض اين شط تا حوالى ساراتو « 7 » - كه كمتر از همهجاست - چهارصد ذرع است اما در طغيان آب در حوالى گاهى بيست و دو هزار ذرع شده است . سالى دويست روز اين رودخانه از يخ فارغ و مابقى ايام سال منجمد است كه قوافل و ايلات از طرفى بهطرف ديگر به آسانى مىتوانند از روى يخ عبور كرد .
چون شرح رود ولگا در بهترين اسلوبى در سفرنامهء مباركهء فرنگستان به قلم معجز رقم همايونى مرقوم شده همان را بعينه نقل مىنمائيم :
شرح رود ولگا نقل از كتاب مستطاب سفرنامهء همايونى
« روز چهارشنبه شانزدهم ربيع الاول هزار و دويست و نود وارد حاجى طرخان شديم . صبح برخواسته به اطراف نگاه كردم . ديدم الحمد لله از درياى بزرگ خلاص شده به رودخانهء وسيعى كه اسمش ولگاست رسيدهايم و عجب صفائى دارد . باز عرض رودخانه بسيار است . چنانكه از همان يك شعبه كه ما عبور مىكرديم البته هزار ذرع عرض داشت .
گلولهء تفنگ متداولى از اين طرف به آن طرف نمىرسيد . آبش گلآلود و به غايت تند مانند درياى مواجى روان است . سواحل رودخانه همه درخت سبز جنگلى و بيد متعارفى و بيدمشك و زمينها همه چمن و مرتع است و اغلب ايلات قالموق « 8 » كه مذهب بتپرستى دارند در آنجا سكنى دارند . لب رودخانه الاچيق زده مواشى و اغنام زياد از اسب و ماديان و گاو و گوسفند و غيره دارند . چند ده بزرگ هم از دهات روسيه كه از
هامش
( 6 ) - قرادنگيز همان درياى سياه است . قرا به معنى سياه و دنگيز ( دنيز ) به معنى دريا .
( 7 ) -Saratov( 8 ) - متن : « قالوق » . سفرنامهء ناصر الدين شاه : « قاللوق » .