دور از آن مىباشد . اين قصر يكصد و هشتاد قدم طول و هشتاد قدم ارتفاع دارد . در وسط طاق معروف بنا شده و هفتاد و شش قدم دهنهء آن و يكصد و چهل و هشت قدم طول و هشتاد و پنج قدم ارتفاع طاق بوده . قطر ديوارها كه طاق را روى آنها زدهاند هشت طاقنما مانند كه در هر طرفى چهارتاى از آن واقع شده در اطراف ايوان ساختهاند . بالاى اين درگاهها چهار طبقه پنجره است كه محض از براى زينت جلو عمارت بنا شده و به اصطلاح بناهاى اين عصر آنها را سواد مىنامند . شايد كه در اين طاقچهها در آن وقت مجسمههاى مرمر يا فلز مىگذاردهاند . سقف ايوان شكافى برداشته جزئى خرابى هم در جلو ايوان روى داده است و اين شكاف ايوان بنابر احاديث شريفه و عقيدهء بزرگان دين مبين از آثارى است كه در ولادت باسعادت حضرت سيد المرسلين صلى الله عليه و آله الطاهرين ظاهر شد . شرف الدين ابو عبد الله محمد بن سعيد المصرى البوصيرى در قصيدهء مسمى به برده در ولادت آن بزرگوار گويد :
و باب ايوان كسرى و هى منصدع * كشمل اصحاب كسرى غير ملتئم
شيخ سعدى گويد :
چو صيتش در افواه دنيا فتاد * تزلزل در ايوان كسرى فتاد
دو طرف شمال و جنوب ايوان مسلما محل قصور و ابنيهء عاليه است كه به كلى منهدم شده . در جانب غربى آثار و علامت ديوارى است و محتمل است كه اين عمارت منتهى به اين ديوار مىشده و اينكه در ضمن بعضى اقوال ضعيفه ديده شده كه اين عمارت از معابد عجم بوده اصلا محل اعتنا نيست و معينا از قصور سلطنتى است . چيزى كه هست اين است كه چنانكه در اصطخر ذكر كرديم مىتوان گفت معبد و آتشكدهاى هم جزء اين عمارات عاليه بوده و چون ساير ابنيه محو و منطمس شده است .
بارى اگرچه در بناى ايوان كسرى روايات مختلف است ولى آنچه به نظر صحيح مىآيد اين است كه ايوان را انوشيروان بنا كرد و خسرو - پرويز تمام نمود . تفصيل اينكه انوشيروان بعد از غلبه به روميها و تصرف شهر سلوسى كه از بناهاى سلوكوس نيكاتور سردار اسكندر بود خواست از خود بنائى در مقابل اين شهر در سمت راست دجله نمايد . بنابراين عزيمت شهر طيسفون را كه اعراب مداين و فرنگيها اكتزيفون « 1 »
هامش
( 1 ) -Ktesiphon - ctesiphon