دادم من كه خالق هستم شهر واديناى مربع را بنياد ساختم . در اين شهر بايست تولد نمايد شخصى كه قوت سه مرد در او باشد و قاتل دهآك ظالم گردد . اما بعد از مدتى در آنجا شخصى پيدا شد كه مردم را به راه بد دلالت كرد . اين شخص پر از هواى نفس بود . به واسطهء او فاحشه - خانهاى در اين شهر رواج گرفت و نسوان عصمت خود را به زر مىفروختند لهذا آنجا را ويران ساختم .
واديناى مربع به عقيدهء مؤلف همين ورامين است و قلعهء ايرج همان شهر قديم . اگرچه بعضى از محققين فرنگ وادنيا را دماوند دانستهاند .
ايروان :
در كنار رودخانهء موسوم به ايروان چاى و از بناهاى ايروان دويم است كه بدون حق ، ارمنستان را متصرف گرديد . ارمن را مشار اليه به روميها واگذار كرد و پايتخت او را كه ادس بود نيز روميها تصرف نمودند . شهر ايروان [ را ] كه در جلگه واقع و در اطراف آن باغات آباد زياد است او بنا نمود و الحال در تصرف دولت روس است . اهالى اين شهر بيشتر ارامنه هستند . علاوه بر رودخانهء ايروان چاى رودخانهء كوچكى وارد شهر مىشود و به شعب عديده منشعب شده به باغات و عمارات تقسيم مىشود . ايروان مذكور قلعهاى در نزديكى اين شهر بنا كرده كه دور آن چهار ميل و داراى برجهاست . يك سمت قلعه كه به جانب شمال مشرق مىباشد به واسطهء نزديكى به رودخانه ديوار ندارد . از شهر به قلعه تقريبا سههزار قدم مسافت است . دو كليسيا در خود شهر است كه سلاطين قديم ارمنستان آنها را ساختهاند . معنى ايروان به زبان ارمنى ، منظر است و در تسميهء اين شهر به اين اسم گويند كشتى نوح ( ع ) بعد از آنكه در قلهء آغرى داغ - كه تفصيل او در موقع خود ذكر خواهد شد - فرود آمد و آبى كه احاطه به اقطار و اقطاع زمين نموده به مدلول كريمهء
يا أَرْضُ ابْلَعِي ماءَكِ وَ يا سَماءُ أَقْلِعِي وَ غِيضَ الْماءُ وَ قُضِيَ الْأَمْرُ وَ اسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِّ
« 1 » به زمين فرورفت اول صحرائى كه به نظر آمد دشت ايروان بود لهذا به اين اسم موسوم شد .
شاردن مىنويسد ايروان شهر بزرگى است اما با وجود اشجار و باغات زياد كه در داخل شهر غرس و آباد نمودهاند كثيف است . عمارات عاليه
هامش
( 1 ) - از آيهء 44 سورهء هود .