در سنهء هزار و ششصد و سى و پنج مسيحى مطابق با هزار و چهل و پنج هجرى قشون ايران عساكر عثمانى را شكست داده بيست و دو هزار نفر از ايشان را مقتول و شهر ايروان را مجددا به حيطهء تصرف درآوردند . در سنهء هزار و هفتصد و بيست و يك مسيحى مطابق با هزار و صد و سى و چهار هجرى وقتى كه افاغنه تغلبى در ايران داشتند و خانوادهء صفويه را بههم زده بودند عساكر عثمانى باز ايروان را مقتول و شهر ايروان را مجددا به حيطهء تصرف درآوردند . در سنهء هزار و صد و چهل و هفت هجرى نادر شاه قشون عثمانى را شكست سختى داده ايروان را جزء مملكت ايران ساخت .
در دو فرسخى ايروان كليساى معروف به اوچ كليسا كه ارامنه ( اشت زميازى ) « 2 » مىنامند واقع است . اين محل نزد ارامنه از امكنهء شريفه است و گويند حضرت عيسى عليه السلام در اين كليسا به گره گوار كه از پيشوايان ايشان است ظاهر شد . اوچ كليسا عبارت است از سه كليسا نزديك بههم . كليساى وسط كه از همه بزرگتر است از سنگ ساخته شده سقف و ديوار آن همه از سنگ است و محرابها در سمت مشرق واقع مىباشد .
در زمان شاردن ، خاجها و مجمرهها و قنديلها و شمعدانهاى طلا بسيار در آنجا بوده . معروف است كه از اعضاى بدن انبياء و حواريين و بعضى پيشوايان ارامنه در اين معبد مدفون است . گويند آن دو ميخى كه دستهاى حضرت عيسى ( ع ) را به صليب به آن ميخها كوبيدند در اوچ كليسا بوده بعد از آنجا به ديار بكر بردند . شاه عباس بزرگ نيزهاى را كه به بدن حضرت عيسى ( ع ) زده بودند و قطيفهاى را كه در آن روز به بدن مبارك آن حضرت پيچيده بود از اوچ كليسا به اصفهان آورد و مقصود شاه عباس اين بود كه ارامنه از اطراف به جهت زيارت اين دو قطعه شيىء متبرك به ايران و اصفهان بيايند . گويند حضرت عيسى ( ع ) وقتى كه به گرهگوار ظاهر شده بود نقشهء اوچ كليسا را تعليم فرمود . سنگ مرمر بزرگى در وسط كليسا بوده كه مىگفتهاند اين سنگ را بر روى چاهى كه شيطان در آن حبس است حضرت عيسى ( ع ) انداخته و شاه عباس بزرگ آن سنگ را به اصفهان آورد و سنگ ديگر بهجاى آن در آن چاه انداخت .
شاردن مىگويد من هرچه تفحص كردم همچو سنگى در اصفهان نيافتم .
هامش
( 2 ) - اين كلمه در تواريخ قاجارى اغلب به صورت « اچميازين » آمده است يا « اوچميازين » .