و ساخته شده . چيزى كه در اين خرابهها بيشتر سبب حيرت است ديوار عظيمى است كه از فرط استحكام چنان به نظر مىآيد كه خللپذير نيست و سنگهاى بزرگى كه تراكيب آنها باهم مختلف است در آن به كار بردهاند .
در پهلوى قطعه سنگى كه منتهى يك وجب طول آن است سنگى ديگر هست كه از پانزده تا هفده ذرع طول و دو سه ذرع قطر دارد . تركيب سنگها يا مربع متساوى الاضلاع يا مستطيل يا مثلث يا به شكل ديگر از اشكال مختلفهء هندسى است . ظاهرا تركيب سنگ را از جهت سختى آن تغيير نداده و همينقدر كه آن را مستحكم ديده نصب نموده و به كار بردهاند اما جفتگيرى سنگها را خوب كردهاند و با آنكه ساروج لاى درز سنگها نماليدهاند خيلى جاهاست كه نمىتوان به خوبى درز را تشخيص داد .
در طرف بالاى ديوار ، سنگهاى مجاور يكديگر را سوراخ كرده فلز گداخته ريختهاند كه بههم وصل و يك پارچه شوند . بدنهء ديوار هيچ زينت ندارد و هرچه توانستهاند آن را مستحكم ساختهاند و همين سادگى ديوار بيشتر اسباب جلوهء عمارت بوده و به عكس در خود عمارت از هر نوع نقش زياده از حد تصور بوده . در اين ديوار پلكان عظيمى است كه به مهتابى بالا مىرود و عبارت است از دو رشته پله كه برضد يكديگر مىپيچند و بالا مىروند و هريك پنجاه و هشت پك « 1 » دارند . در انتهاى اين دو رشته پله دو قطعهء مسطحى است كه دو رشتهء پلهء ديگر نيز از آنجا به بالا مىرود و برضد پلههاى اولى مىپيچند . و ليكن عرضشان با آنها مساوى است و هريك را چهل و هشت پك است . ارتفاع هريك پله از اين چهار رشته پلكان كمتر از دو گره است و سرازيرى پله طورى است كه سواره صعود و نزول بر آن ممكن است . گويا مخصوصا اين ملاحظه را كردهاند « 2 » . اول چيزى كه بالاى مهتابى مرئى مىشود دو ستون عظيم است كه مجسمهء دو حيوان عظيم الجثه بر آنها سوار است و روى مجسمهها بهطرف پلههاست قدرى دور تر دو ستون ديگر و قدرى دور تر ايضا دو
هامش
( 1 ) - پك يعنى يك پله ( ا ع ) .
( 2 ) - پلكان تخت جمشيد با پلكان معبد آناهيتا از لحاظ شكل و اندازه بسيار نزديك است . همين امر مىرساند كه تختجمشيد نيز معبد بوده نه سراى سلطنتى ( نگاه كنيد به مقالهء « كاوشهاى علمى در كنگاور » از كامبخشفرد در مجله باستانشناسى و هنر ايران شمارهء نهم و دهم ، زمستان 1351 ) صفحات 2 تا 23 .