تا وقتى كه اردشير ، جور را دار الملك نمود . و در اخبار وارد است كه سليمان بن داود - عليهما السلام - از صبح تا شام از طبريه « 19 » تا استخر را سير مىكرد . و در اصطخر مسجدى است كه معروف به مسجد سليمان است و عوام عجم را عقيده بر اين است كه جمشيد كه پيش از ضحاك پادشاه بود همان سليمان است . بالجمله اصطخر را باروئى در قديم بوده كه الحال خراب است و عمارات اين شهر را از گل يا سنگ مىسازند و با گچ روى آنها را سفيد مىنمايند . اگر سازندگان استطاعتى داشته باشند . و پل موسوم به پل خراسان در بيرون دروازهاى كه رو بهسمت خراسان است مىباشد و آن طرف پل بناها و عماراتى است كه تازه ساخته شده و با اين كه هواى اطراف اصطخر خوب است هواى شهر غير سالم و وبائى است .
مسافت ما بين اصطخر و شيراز دوازده فرسخ است . در كوههاى اصطخر معدن آهن است و در ناحيهاى بزرگ به اصطخر كه معروف به دار ابجرد است معدن زيبق « 20 » مىباشد . گويند فارس را پنج يا هفت ناحيه است و از همه بزرگتر ناحيهء اصطخر است . قبل از اسلام خزاين ملوك عجم در اصطخر بوده . ادريس بن عمران گويد كريمترين مردم حسبا اهل اصطخرند . زيرا كه همه پادشاه و پادشاهزادهاند . شهرهاى مشهور ناحيهء اصطخر ، بيضا و ميبد و نيريز و ابرقويه و يزد . وسعت خاكش دوازده فرسخ در دوازده فرسخ است .
در آثار البلاد گفته شهرى است در فارس كه بانى آن معلوم نيست .
سليمان عليه السلام صبح در شام و وقت شام در اصطخر بوده . در اصطخر مجوسيها آتشكدهء عظيمى دارند . گويند اين آتشكده مسجد سليمان بوده .
مسعودى گويد اين آتشكدهء در بيرون شهر است . به اصطخر آمدم . بنيان عجيبى در كوه آن ديدم ( مقصودش تخت جمشيد است ) . ستونهاى سنگى بسيار بزرگ غريب دارد صورتهاى سنگى بزرگ و اشكال در آن هست كه اهالى آنجا مىگويند صورتهاى انبياء مىباشد . از عجايب اين است كه دائم در اين محل باد مىوزد . گويند حضرت سليمان باد را در اين محل حبس نموده .
ابن اثير جزرى در تاريخ خود گفته وقتى كه الب ارسلان اصطخر را
هامش
( 19 ) - طبريه شهر بزرگى است در شام .
( 20 ) - زيبق به معنى جيوه است .