از عمارت ميخانه كه بيرون مىآيند به عمارت چهل ستون مىرسند .
زياده از هجده ستون ندارد . عدد اربعين به اصطلاح اهل ايران كاشف از عدد زيادى است مثلا چهلچراغ مىگويند درصورتىكه آن مسرجه زياده از ده چراغ ندارد . خرابهء اصطخر را چهل مناره گويند باوجودى كه كمتر از چهل مناره دارد . چهل ستون مثل ساير عمارات اصفهان در ميان باغى واقع است . در وسط تالارى است كه در جوانب او اطاقهاى متعدد مىباشد . هزاره مرمر است . از هزاره به بالا آئينه است . حوض مرمرى در اين اطاق است . چهار بخارى در اين اطاق تعبيه شده است .
بالاى بخاريها پردههاى تصوير بسيار خوب به ديوار نصب است . يكى از اين پردهها صورت جنگى است كه شاه عباس بزرگ با طايفهء ازبك نموده است . سه پردهء ديگر مجلس جشن سلطنتى است . تخت پادشاهى در يكى از شاهنشينهاى اين تالار واقع شده است . فرش و پردههاى اين عمارت از زرى است . چهار بالش بر روى تخت پادشاهى گذاشتهاند و هر چهار زربفت است . و ليكن اطرافشان را از مرواريد و جواهرآلات ، مرصع كردهاند . هنگام سلام كه پادشاه بر اين تخت جلوس مىنمايد خواجهسرايان سفيد بسيار خوشگل دور تخت مىايستند . خواجههاى معتبر بزرگ سفيد و سياه اسلحهء مخصوص پادشاه را در دست گرفته عقب تخت مىايستند . عمارات ديگر زياد است يا حرمخانه است يا مسكن شاهزادههاى خانوادهء سلطنت يا منزل زنهاى پيرى كه از سلاطين قديم ماندهاند و هيچكس اجازهء دخول به آنجاها ندارد . اما من دو عمارت حرمخانه را ديدم يكى عمارت موسوم به فردوس ديگر عمارت درياچه .
عمارت مهمانخانه هم قصر كوچكى است ما بين عمارت فردوس - كه حرمخانهء مخصوص پادشاه است - و عمارت درياچه كه مادران سلاطين صفويه آنجا مىنشينند . اين عمارت را مهمانخانه مىنامند به جهت آنكه از نسوان امرا يا شاهزاده خانمهائى كه به شوهر رفتهاند و از عمارات سلطنتى خارج شدهاند هر وقت بخواهند به حرمخانه بيايند به اين عمارت داخل مىشوند و اجازهء دخول به عمارات سلطنتى ديگر ندارند . اين كه نوشتم اين دو عمارت حرمخانه را ديدم به جهت اين بود كه در اين مدت متمادى كه من در ايران بودم دو مرتبه به جهت تعمير ، بنا و نجار به اين دو عمارت رفته بودند . در وقت ورود بنا و نجار هردو وقت را فرصت
مرآة البلدان ( فارسى ) — صفحة 112
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص١١٢