به كار مسجد برد . گويند در نقرهء مسجد را شاه صفى اول ساخته و وقف كرده . عجب اين است كه چهار منار خيلى مرتفع در اين مسجد بنا شده و بر خلاف ساير مساجد ايران كه مؤذن بالاى مناره اذان مىگويد در اين مسجد منبع است كه بالاى مناره اذان بگويند . علت را پرسيدم از متولى مسجد . گفت به سبب ارتفاع مناره است كه مشرف به حرمخانهء سلطنتى است و اگر مؤذن بالاى مناره صعود نمايد حرمخانه پيداست . موقوفات اين مسجد تقريبا دوازده هزار تومان است . متولى مسجد يكى از شاهزادههاى خانوادهء سلطنت يا يكى از امراى بزرگ است .
بازار شاه در طرف شمال ميدان است . دو دهليز هلالى دارد روبه ميدان ، در اين دهليز جواهريها و زرگرها مىنشينند . بالاى دروازه كه وارد بازار مىشود صورت يكى از جنگهاى بزرگ كه شاه عباس با طايفهاى از ازبك كرده مرتسم است . در بالاى نقش ساعت زنگ بسيار بزرگى در يكى از اضلاع صفحهء ساعت به خط فرنگى كلماتى مرقوم است « 38 » آنچه من فهميدم در سنهء هزار و سى و يك كه جزيرهء هرمز را دولت ايران فتح كرد اين ساعت در كليساى هرمز نصب بوده از آنجا كنده و به اين محل آورده و قرار دادهاند . اين بازار شاه معروف به قيصريه است .
اما عمارات سلطنتى كه بهترين ابنيهء حاليهء ايران و مدخلش از آلاقاپو است دور آنها تقريبا يك فرسنگ است . در موسوم به آلاقاپو به قدرى محترم است كه سلاطين خانوادهء صفويه سواره هيچوقت ورود به آن در نمىنمايند و به هريك از امرا كه منصبى داده مىشود با تعظيمات زياد بايد آستانهء آن در را ببوسد . در دو طرف آلاقاپو دو تالار بزرگ است :
يكى جاى نشيمن امير ديوان است كه علاوه بر اجراى احكام عدليه ، عرايض مردم را به شاه مىدهد و در تالار ديگر قاپوچى باشى « 39 » مىنشيند كه ورود و خروج از عمارت به اجازهء اوست . در دو سمت اين دو تالار اطاقهاى ديگر است كه هميشه از قراولان خاصه چند دسته آنجا مقيماند و از احترامات دهليز آلاقاپو است كه هر مقصرى آنجا پناه
هامش
( 38 ) - به نوشتهء شاردن ، در بالاى ناقوسى به وزن هشتصد يا نهصد ليور كه بالاى نقش ساعت قراردارد به لاتينى حك شده بود :« Santa Maria Pronolus mulieribus »يعنى : اى حضرت مريم ! براى ما بيچارگان دعا كن .
( 39 ) - قاپوچى باشى به معنى دربان باشى و رئيس دربانهاست ( فرهنگ فارسى معين ) .