در غارتخانهء ايلچى هلستن « 41 » در هفتاد سال قبل از اين به دست آورده بودند « 42 » و اين صندوق ، كتابهايش غالبا به زبان فرانسه يا آلمانى بود . در اطاقى ديگر محاذى كتابخانه ، رختدار خانه است . نه آنكه لباس شخصى پادشاه در آن باشد [ بلكه ] خلاعى كه به مردم به اسم تنپوش داده مىشود آنجا مىدوزند و نگاه مىدارند . در انتهاى باغ تالار طويله ، رختدارخانهء خاصه است كه مرا بلكه هيچيك از غربا را در آن راه نمىدهند . پهلوى رختدارخانه ، قهوهخانه است آنجا هم همينطور منع است . بعد چراغخانه است . بعد شرابخانهء سلاطين است .
شاردن گويد من در شرابخانه راه داشتم و چون بهترين ميخانهء دنيا ميخانهء صفويه است ميل دارم تفصيل اين ميخانه را مشروحا بنويسم .
ميخانه در يك باغى جداگانه واقع شده است . از براى ورود به اين باغ بايد از دالانهاى تنگ و تاريك سقف كوتاه گذشت . بعد از ورود به باغ ، شخص وارد يك تالارى مىشود به شكل خاج « 43 » ، يعنى چهار شاهنشين در وسط حوضى است از مرمر كه به واسطهء فوارههاى مرمر آب على الاتصال جارى است . هزارهء اطاق مرمر است . از هزاره الى سقف نقلدانها تعبيه كردهاند در نقلدانها انواع و اقسام تنگها و بطريها و بغليها مملو از شرابهاى مختلف چيده شده . پهلوى اين اطاق تالار طولانى است كه انبار شراب است . در اين انبار از سطح تا سقف پر است از صندوقهائى كه در آن شراب گذاشته شده است و غالب اين شرابها را از گرجستان و كرمان و شيراز مىآورند . سربغليها بعد از آنكه پنبه گذاشته و موم ريختهاند ، روى آن از حرير سرخ و با قيطان آبى در او را مىبندند و به مهر هريك از حكام كه اين شراب از ايالت او آمده سربغليها مهر است . بالاى در اين مخزن به خط جلى اين تفصيل نوشته شده : « زندگانى بيهوشى دائمى است لذت شراب مىگذرد و دردسرش مىماند » .
هامش
( 41 ) - ( هولشتاين )Holstein.
( 42 ) - شاردن : « زيرا منشى اين سفارت موسوم به اولئاريوس كتابخانهء ذى قيمتى داشته » ( سفرنامه ، قسمت اصفهان ، ص 48 ) .
( 43 ) - خاج به معناى صليب . شاردن مىنويسد : « تالار به شكل صليب يونانى است » ، صليب يونانى صليبى است كه دو شاخهء آن متساوى است و دو شاخه در وسط يكديگر را قطع مىكنند .