اسامى دروازههاى اصفهان از اين قرار است : چهار دروازهء سمت جنوب و مشرق : حسنآباد ، جوباره كه موسوم به دروازهء عباسآباد هم بوده است « 30 » ، كران ، سيد احمديان . چهار دروازهء سمت مغرب و شمال :
دروازهء دولت ، دروازهء لنبان ، دروازهء طوقچى ، دروازه دردشت .
بازار ممتد آن از دروازهء حسنآباد شروع مىشود و به دروازهء طوقچى منتهى مىگردد . و تمام طول شهر يك بازار بوده . از خانههاى معارف اصفهان در عهد شاردن خانهء منشى الممالك ميرزا رضى بوده كه در پنجاه سال قبل از آن عهد قبرستان بزرگى بوده و به حكم شاه عباس ، ميرزا رضى آن قبرستان را عمارت كرده .
شاردن گويد چيزى كه در ايران رسم نيست من نزديك خانهء منشى الممالك ديدم و آن قهوهخانهاى است كه مردم آنجا جمع شده قهوه و قليان صرف مىكنند و منشى الممالك منافع زيادى از اين قهوهخانه برمىدارد . منشى الممالك شخص سيم دولت است و هميشه در حضور پادشاه و قلمدانش به كمرش مىباشد و كاغذش در دستش و احكام پادشاهى را او نوشته به موقع اجرا مىرساند . ميرزا رضى از اولاد امام المتألهين خواجه نصير الدين طوسى عليه الرحمة مىباشد . از چيزهاى عجيبى كه در عمارت منشى الممالك ديدم يكى اين بود كه صورتهائى كه به كاشى نقش كرده بودند و به ديوار حياط نصب نموده و نيز تصاويرى كه در اطاق رنگ آميزى شده چشم چپ همه كور بود ! علت را پرسيدم . معلوم شد كه در مذهب اسلام رسم تصاوير حرام است و اگر كسى بىاحتياطى كند و در خانهء خود صورتى نقش نمايد مقدسين اهل اين ملت كه به خانهء آن شخص وارد مىشوند چشم چپ تصوير را مىكنند و اين عمل را ثواب مىدانند .
منشى الممالك از براى اينكه مبادا چشم چپ تصاوير اطاق يا حياط را بكنند و ساير اعضاى تصوير را ناقص كنند از ابتدا به نقاش سپرده كه از براى تصاوير اطاق و ديوار خانهاش چشم چپ قرار ندهد .
از خانهء منشى الممالك وارد ميدان شاه مىشوند . ميدان شاه مربع مستطيل است . طولش چهارصد و چهل قدم و عرضش يكصد و شصت قدم .
نهر عظيمى در اطراف ميدان جارى و عرض نهر شش قدم و در اطراف نهر
هامش
( 30 ) - شاردن : « كه نام ديگر آن دروازهء عباسى است » ( سفرنامهء شواليه شاردن فرانسوى ، قسمت شهر اصفهان ، ص 6 ) ترجمهء حسين عريضى ، اصفهان ، شهريور 1330 .