اصفهان موجود است و تا چند سال قبل به اين صنايع و ساير حرف ، اهالى آن مشغول بودند .
بطلميوس « 27 » مصرى در كتاب جغرافياى خود اصفهان را اسپادان نوشته . در زمان خلفاى بنى عباس اصفهان پايتخت عراق بوده امير تيمور گوركانى در سنهء هزار و سيصد و هشتاد و هفت مسيحى مطابق هفتصد و هشتاد و نه هجرى اصفهان را مفتوح و هفتاد هزار نفر از اهل شهر را بكشت . اين شهر در زمان شاه عباس بزرگ پايتخت شد .
شاردن مسافر فرانسوى مىنويسد : در زمان شاه سليمان صفوى يكصد و شصت مسجد و چهل و هشت مدرسه و هزار و هشتصد كاروانسراى و دويست و هفتاد و سه حمام و دو كرور جمعيت در اصفهان بود . در زمان محمود افغان شهر اصفهان ويران شد و در اين مورد لازم است كه شرح حال اصفهان را از سياحتنامههاى قديم و جديد بنگاريم :
شاردن از عظمت شهر و محلات اصفهان تعريف مىنمايد و مىگويد دور شهر و آباديهاى خارج شهر دوازده فرسخ است . اهل ايران محض مبالغه مىگفتهاند : اصفهان نصف جهان . شاردن گويد گمان من اين است كه اصفهان در آسيا همان عظمت را دارد كه لندن در اروپا . و مىگويد در بازار و كوچهها به قدرى ازدحام است كه امراء و اعيان ، فراش زيادى در جلو خود مىاندازند كه مردم را پس و پيش كنند . و گويد اگر نسوان در ايران به رسم فرنگستان روگشاده بودند مسلما جمعيت كوچهها و بازارها بيش از اين مىشد .
نيز شاردن گويد دور باروى اصفهان بيست هزار قدم است .
كمپفر « 28 » مىگويد شانزده فرسخ دور شهر اصفهان است و در يك روز محال است دور شهر را گردش بتوان كرد و تمام اين مسافت ميان ديوار
هامش
( 27 ) -Ptolemaios Kladiosكه بطلميوس كلودى خوانده مىشود جغرافيادان و منجم معروفى بوده از مردم يونان . وى در ناحيهء صعيد مصر به دنيا آمده و در حدود 167 ميلادى درگذشته . كتاب معروف « مجسطى » و نظريهء معروفتر سكون زمين در مركز عالم و حركت خورشيد به دوروى از اوست .
( 28 ) -Engelbert Kaempferسفرنامهء اين سياحتگر و پزشك آلمانى كه در زمان شاه سليمان صفوى به ايران آمده توسط كيكاوس جهاندارى تحت عنوان « در دربار شاهنشاه ايران » چاپ شده ( انجمن آثار ملى ، 1350 ) .