مخمر نمود كه مازندران را آباد نمايد . بنابراين چندين هزار خانوار از ارامنهء گرجستان را كوچانيده در اشرف و ساير بلاد مازندران سكنى داده بود اما به واسطهء ناسازگارى هوا بسيارى از آنها تلف شده بودند . در زمان شاه عباس ثانى زياده از چهارصد خانوار ارامنه در اشرف و ساير بلاد مازندران نبوده » . انتهى .
مؤلف گويد الحال از عمارات شاه عباس چند بنا باقى است از جمله عمارت بسيار خوب عالى كه واقع در بالاى تپه سمت غربى شهر است موسوم به صفىآباد كه به حكم همايون خسروانه مرمت و تعمير كامل شده .
عجب اين است كه شاردن مىنويسد به واسطهء كاشىكارى در اغلب مدخلهاى اين عمارت بالاى درها صورت شير و خورشيد كه نشان ايران است مرتسم شده بود . حالا هم همان علامت باقى است . در وسط شهر باغى است موسوم به باغ چهلستون مربع مستطيل در وسط آن عمارتى است مشتمل بر يك تالار كه در جنبين او چند اطاق ساخته شده . اين تالار در دو طرف ستونهاى خوبى دارد . اما آنچه من ملاحظه كردم اين تالار به بنائيهاى صفويه نمىماند . ظاهرا بناى اول خراب و بعد تازه ساخته شده . اگرچه معروف بود كه نادر شاه اين تالار را ساخته است . از عمارات صفويه چندين عمارت مخروبه ديده شد كه الحق بسيار باصفا بوده است .
اهالى اشرف نسبت به ساير بلاد مازندران صحيح المزاجترند و رنگ ايشان به سرخى مايل است . مرض نوبه و ساير امراض رديه كه در بعضى بلاد مازندران است در اشرف كمتر است تحقيق اينكه چون اهالى شهر آب خوردنشان از چشمه سارى است كه بلافاصله از كوه خارج شده داخل شهر مىشود و مثل ساير جاها نيست كه آب رودخانه مسافت بعيدى طى كرده از ميان شلتوكزارها عبور كند و رذائت حاصل نمايد و هنگام آشاميدن مضر و محدث نوبه و ساير امراض گردد . اشجار مركبات در اين شهر زيادتر از جاهاى ديگر است . در نيمجزيرهء « 105 » ميانكاله جنگل انار خودروست . رب انار اشرف كه معروف است حاصل انارهاى خودروى ميانكاله است . پنبه و ابريشم در اين شهر عمل مىآورند . چندين مسجد و حمام دارد منجمله مسجد نصير خان و مسجد جامع است كه در عهد صفويه ساخته شده . آب انبار بسيار بزرگى در حوالى عمارت شاه عباس
هامش
( 105 ) - نيمجزيره تعبيرى است از آنچه ما امروز شبهجزيره مىگوئيم .