معروف به رستاق اشتر را مشروب مىنمايد . اين رستاق را اهالى ، رستاق ليشتر مىنامند . ميانهء اشتر و نهاوند ده فرسخ است و تا شاپور خوست دوازده فرسخ . جماعتى منسوب به اشترند از جمله ابو محمد مهران بن محمد اشترى بصرى است و بر من محقق نيست كه اين مرد منسوب به اين اشتر است يا يكى از اجداد او را اشتر نام بوده ( مقصودش الشتر لرستان است ) .
مؤلف گويد صورت گاو و ماهى مسطوره در كوه نهاوند از برف الآن هم موجود است و آن را اهالى « گاوماسا » گويند كه به زبان فرس قديم به معنى گاو ماهى است و از زير آن از بطن حجر ، آب عظيمى خارج و جارى و بهطرف بيستون كرمانشاه مىرود و منبع را سراب گاوماسيا گويند . اراضى بسيارى را مشروب مىسازد . و دهكده و ناحيهء اشترنام نيست جز دهكدهاى كه اشتران نام آن است . و او در درهء خرمرود واقع ما بين تويسركان و همدان است و مسافت آن تا نهاوند هشت نه فرسخ است . مالك اين دهكده خوانين اشتران و ساكن در خود دهكده و بىدولت و تمولى نيستند . اشتران حاصلخيز و جاى خوبى است . و الشتر « 102 » ميانهء همدان و نهاوند نيست .
اشرف :
از شهرهاى معروف مازندران واقع در محاذى شبهجزيرهء ميانكاله ( - ميانه كاله ) و مسافت آن تا درياى خزر دو هزار ذرع و تا بارفروش هجده فرسخ و نزديك فرحآباد است . و مردابى ميانهء اشرف و ميانكاله است كه در شمال اشرف و جنوب ميانكاله واقع مىباشد . شهر اشرف الآن زياده از پنج شش هزار نفر سكنه ندارد . ولى شاردن « 103 » مسافر فرانسوى كه در زمان سلطنت شاه عباس صفوى بدين شهر مسافرت كرده مىنگارد كه « شاه عباس اول چون مادرش مازندرانى بود « 104 » بر خود
هامش
( 102 ) - ظاهرا همان است كه در صورة الارض ابن حوقل به صورت « لاشتر » آمده است ( ص 102 و 104 ) همچنين در مسالك و ممالك اصطخرى ( تأليف ابو اسحاق ابراهيم اصطخرى به كوشش ايرج افشار ، بنگاه ترجمه و نشر كتاب ، تهران ، 1340 ) ص 163 و 164 به صورت « اليشتر » هم ضبط شده ( ر ك سرزمينهاى خلافت شرقى ص 209 ) .
( 103 ) -J . Chardin( 104 ) - مادر وى خير النسا خانم بود ، دختر مير عبد الله خان از سادات مرعشى مازندران .
شرح كيفيت پيوند خير النسا خانم با سلطان محمد ميرزا در كتاب « تاريخ خاندان مرعشى » آمده ( بنياد فرهنگ ، 1356 ) .