محمد باقر مجلسى ( ره ) مىفرمايد كه هركه قائل به عقول عشره باشد منكر ضرورى دين است .
الجواب :
اينكه آخوند ملا محمد باقر مجلسى گفته است كه منكر ضرورى دين شده است مراد آخوند ملا محمد باقر گويا اين باشد كه هركه قائل شود به عقول عشره ، لازم قول او است كه منكر ضرورى دين شود به جهت آنكه از جمله ضروريات دين اين است كه حق تعالى قادر است و فاعل موجب نيست و اينكه عالم حادث است - به معنى اينكه ما سواى خدا همگى مسبوق مىباشد به عدم ، و وقتى بوده است كه خدا بوده است و هيچ چيز موجود نبوده - و اينكه حق تعالى موجودات را به خودى خود خلق كرده و امثال اينها ، و كسى كه قائل شد به عقول عشرهء قديمه - چنانكه فلاسفه قائلاند - همهء آنها را قديم مىدانند و مىگويند حق تعالى خلق نكرد مگر عقل اول را و عقل عاشر را « عقل فعال » مىگويند و مؤثر در موجودات مىدانند ، و اينها همه بر خلاف صريح آيات و احاديث بلكه خلاف ضرورى دين است . و ليكن در فهم ضرورى دين و مرتب كردن آثار بر آن و حكم كردن به كفر منكر آن افراط و تفريطى شده است ، و حتى اينكه در ميان علماء اختلاف در ضروريات دين هم هست و حاصل معيار و مناط حكم در آن ، آن است كه :
هرگاه بر كسى يقين شود كه امرى از جمله اشيائى است كه پيغمبر ( صلى اللّه عليه و آله ) از او خبر داده ، و يقين داشته باشد كه حكم او است ، و انكار آن كند - يعنى آنچه را واجب كرده بگويد واجب نيست و آنچه را حرام كرده بگويد حرام نيست بلكه حلال است ، مثل اينكه الحال جميع مسلمين از عالم