بازار آهنگرها
بعد از چهارسو بزرگ كوچه غريبان بود و وجه تسميهء اين نام از واقعهى معاهده ( تركمان - چاى ) گرفته شده بود كه چون مأموران دولت براى باج و خراج و خرج جنگ بدهات و قصبات ريخته مردم را تحت فشار قرار مىدهند ، اهالى درمانده شده پناه بتهران ميآورند و چون در كار مسكن و معاش و زندگى درمانده ميگردند ، مردم خيّر آنها را در خرابهها و زير چند چادر در زمينهاى مجهول المالك اين كوچه اسكان داده متكفل مخارجشان ميشوند و چون بنام غريبان اعانت ميشوند نامشان به روى كوچه ميماند .
پس از آن بازار آهنگرها بود كه از سه راهى بازار ( چهل تن ) شروع شده در شمال به ( گذر عودلاجان ) و بازار عودلاجان و در انتها به ( محله كليمىها ) مىرسيد كه فعلا به خيابان ( بوذرجمهرى ) ختم مىشود . اين بازار كه فعلا با خروج كسبهء سابق و ورود سكنهء متفرقه از صورت اوليه خارج و جز دو سه تن آهنگر و چند آهنفروش عمده و اسم و سابقه نشانهاى از آن نمانده است ، سرتاسر آن متعلق به آهنگرهائى بود كه به وسيلهء دست و ابزار اسباب اوليه اشياء آهنى مىساختند . هر دكان شامل يك كورهء ذغال سنگى و يك دم دو طرفه ( بده و بگير ) بزرگ بود كه جوان زورمندى پشت آن به دميدن مىپرداخت و يك استادكار و چهار كارگر ( پتكدار ) ورزيدهء مجرب كه دستيارى او داشتند و جمع اين افراد لازم و ملزوم هم بشمار مىآمدند .
دمهاى اين كورهها از دو قالب چوبى مثلث شكل مىگرفت كه بر روى آن چرم ( خوراك داده ) ى روغن خوردهاى با چين و چروكهائى مانند چينهاى ( آكاردئون ) كشيده شده بود و با دو دستهى چوبى كه كارگر آنها را در دستها مىگرفت و با كشيدن هر دسته و مايل ساختن بدن به طرف دستهاى ديگر باد به كوره مىدميد و دم را پر و خالى مىساخت تشكيلات اصلى يك كوره را تكميل مىنمود ، تا اواخر كه دمهاى دستى به پائى مبدل شده ، خلاف افقى بطور عمودى كار گذاشته مىشد و وسيلهء وزنه و زنجير و ركابى كه به آن وصل مىشد و يكى پا در حلقه ركاب آن كرده به پائين فشار مىآورد باد داده مىگرفت ، در