تخطي إلى المحتوى الرئيسي

سياحت نامه ابراهيم بيگ ( فارسى ) — صفحة 523

مساهمون:

ص٥٢٣
هان بگير ! در اين صورت پريشانى ، آيا عزل او ممكن است ؟ گذشت آن وقت كه نيرنگ و فريب در پرده بود ، حال شاه و گدا ، عالم و جاهل ، اين نيرنگ‌ها را فهميده‌اند . اگر چنين نيست و - به قول شما - حضرت شهريارى مانع است ، پس بر وزير صداقت‌پيشه و درست‌انديشه واجب و لازم بود به خاك پاى همايونى عرض نمايد : « اين وضع صحيح نيست و ملت همهء زشتىها را از من مىدانند . يا تغيير وضع را فرمان دهيد و يا مأذون و مرخص فرماييد رفته در يكى از زواياى مقدسه به دعاى ذات اقدس شهريارى اشتغال ورزم . » استعفاى خويش را داده و خود را از هرج و مرج كنار مىكشيد ، نه اين‌كه اسباب عزل چندين نفر امراى غيور شاه‌پرست وطن‌دوست درست كار عاقل با سياست ، مانند حاجى ميرزا حسين خان مشير الدوله و حاجى ميرزا على خان امين الدوله ، را جهت حفظ مقام خود فراهم نمايد . از آن‌چه عرض نمود گواهى بهتر نمىشود . و اما اين‌كه عدم درهم و دينار را بهانه مىآوريد ، ابدا از شما پذيرفته نيست . فرض نماييم امروز دولت جهت اصلاح محتاج بيست كرور پول مىباشد . هويداست موكل شما از سايهء دولت و ملت چند مساوى بيست كرور را خود دارا شده كه همه را به بانك‌هاى خارجه سپرده ، از عمل ضرابخانه اقلا بيست كرور تومان منافع سهميهء او شد . بلى ! ملت در خطوب و امناى خانه خراب از زيور غيرت عارى مىباشند . آيا مىتوان راه فرارى براى بىپولى جست كه [ از ] سكهء دولت معروف به قران امين السلطانى ، ملت و دولت پانصد كرور متضرر شوند و اين پول بين دو سه نفر تقسيم شود و همان اشخاص هم براى اصلاحات فرياد از بىپولى بزنند ؟
كاش گشوده نبود چشم من و گوش من * كآفت جان من است عقل من و هوش من
آيا كسى مىتواند منكر اين معنى بشود كه موكل شما در عمل ضرابخانه و تباهى ملت و دولت با حاجى محمد حسن كمپانى امين الضرب كهنه اصفهانى شركت نداشته و منافع را بالمناصفه قسمت ننموده‌اند ؟ چندين سال عشر ماليات آذربايجان را - كه به زبان كمتر از يك كرور [ بود ] - سواى گمرك و راهدارى تبريز ، ارومى ، خوى ، مراغه ، اردبيل ، محال خلخال ، قره‌داغ ، طالش و غيره ، [ از ] تمام خانه‌هاى جولا ، حلاج ، قصاب ، كلاه‌دوز ، كفش‌دوز ، فلان و فلان كه از جفت كفش دو هزارى صد دينار پول مىگرفتند - كه همه جزو همين ماليات بود - كرورها از براى خود و غيره جمع ننمودند ؟ اگر ايران پول ندارد ، پس وابستگان و متعلقان صدارت عظمى از كجا اين دولت را گرد آورده‌اند كه هر يك از آنان داراى ده و بيست قريه شده‌اند ؟ موكل شما اگر امروزه املاك ظاهرهء خود را بفروشد