بدون مبالغه و اغراق ، از معايب وطن مقدس از هزاران يكى را نوشته و يمكن منظور نظر ارباب حل و عقد گشته ، در عوض اين زحمات منصفان با غيرت با دعاى خير يادم فرمايند ، افسوس ! « خود غلط بود آنچه ما پنداشتيم ! »
خودغرضان بىانصاف اين خدمت را نزد خود آسايش ملك و ملت دانسته سخت غدغن كردند كه در دست هر كس ديده شود حبس و جريمه نمايند . با وجود آن ، سواى چند نفر ، همهء ملت تمام مندرجات سياحتنامه را به نظر انصاف قبول و تصديق كرده و هيچ كس بر او خردهاى ، جز اينكه كم نوشته است ، نگرفت ، زيرا ابراهيم بيگ فلان شهر را نديده و از فلان عمل بىخبر بوده و ندانسته است . ولى عمدهء غرض ما آن بود كه كاركنان و دستاندركاران بخوانند و بدانند كه هرچه تحرير رفته ، حرف به حرف ، تمامى آن سيئات و قبايح افعال در وجود ايشان موجود بوده ، منافع عموم را منافى خير شخصى خود انگاشته ، بلكه براى عزت و احترام موهومى كه شايد در استقبال به وزارت و امارت و دولت برسند ، كوشش بىحاصل نمودهاند ؛ زيرا ابدا در بند نيكنامى و عزت نفس و تزكيهء اخلاق نبوده و معنى شرف را نشناخته ، ابن الوقتى را پيشنهاد نموده و غافل بودند از لذت و احترام و عزت ابدى كه نام نيك است ، تا اسم ايشان در تاريخ مقدس ملى به يادگار بماند .
قارون هلاك شد كه چهل خانه گنج داشت * نوشيروان نمرد كه نام نكو گذاشت
باز عرض مىكنم : اى ارباب حل و عقد و اى مقربان درگاه شاهنشاهى و اى رؤساى قوم و ملت ! بر نفس خود رحم كنيد ، از اين نگارشات متوحش نباشيد ، بپرهيزيد از كارى كه صلاح شما در آن نيست ! مسلم بدانيد كه بقاى شما درين مقامات و اصول كردار شما درين مناصب براى شما ممكن نخواهد شد ، و لو هر قدر بدين روش در بقاى علو مدارج خود بكوشيد ، بيشتر زوال همه گونه افتخار را براى خود دعوت خواهيد نمود ؛ و حال آنكه با اقتدارى كه داريد ، مىتوانيد خود را به مراتب بلندى رسانيد و پايهء عزت و بزرگوارى خود را چنان استوار نماييد كه در هنگام و زمان معزوليت ، آسايش و افتخار شما صد مرتبه بيشتر از عزت حرمت امروزى شما باشد . اين روش كه شما پيش گرفتهايد ، پيشينيان شما هم چه در ايران ، چه در ساير دول پيش گرفته بودند . درست فكر نماييد كه سرانجام و مآل كار ايشان به كجا انجاميد . به اقبح وجهى معزول گشتند و به غصب گرفتار شده سر درباختند . وزراى سابق عثمانى كه امثال شما بودند گرفتار چگونه مذلتها و خوارىها گرديدند ! اينك كه اندازهاى درستى و راستى پيشه نمودهاند ، در