هند را حفظ نمايد اردوهاى بسيار منظم است و بس . لشكر انگليس در مقابل لشكر فرنگى همين كه يك دفعه مغلوب شد ، تمام قدرت انگليس منهدم است .
زيرا كه لشكر خارجى پس از شكست انگليس يك سيلى خواهد شد كه جميع سيلهاى اطراف را به خود ملحق خواهد كرد و تمام هند را فرو خواهد گرفت .
نقشهء دولت روس در باب سفر هند خيلى مضبوط است . طرحهاى متعدد و مفصل در خصوص آن لشكركشى در ميان هست كه حركت لشكريان از كدام راه باشد و سرداران لشكر در اثناى راه چگونه حركت كنند ، سرمشقهاى كافى ترتيب داده شده است . من در اينجا فقط به اشارهء اين اقوال مختصرا اكتفا مىنمايم . دولت روس به جهت لشكركشى هند دو راه دارد : يكى از تركستان و يكى ديگر از ايران . اگر چه تا امروز دولت روس از هر دو اين راه بالمساوى پيش رفته است اما آشكارا است كه طرح اصلى را از سمت ايران قرار داده است . در اين باب هم شروح زياده نوشتهاند . من فقط بعض مضامينى را كه تعلق به مملكت ايران دارد ذكر مىكنم :
« دولت ايران امروز در دست دولت روس است . دولت روس هر وقت بخواهد مىتواند حفظ حالت ايران را ضمانت بكند و بعض ممالكى را كه از ايران گرفته است پس بدهد و بعض ممالك را نيز وعده نمايد و به واسطهء يك موافقت باطنى ، دولت ايران را بر اين وادارد كه با كمال ميل و صداقت مقوى مقاصد روس باشد . دولت ايران ، بعد از سلطنت نادر شاه ، به يك حالت ضعيفى افتاد كه گويا نتواند ديگر از اين حالت ذلت بيرون بيايد ، و لكن با اين همه ضعف عارضى مىتواند به واسطهء وضع طبيعى ممالك خود ، در مسئلهء شرقى ، يك مدعى بزرگ واقع بشود . در تغييرات خريطهء شرق ، دولت ايران قسمت عظيم دارد . اين عظم دولت ايران حاصل حالت طبيعى آن است و هيچ دخلى به قدرت دولت ندارد . در آن ترازويى كه يك روزى بايد سرنوشت انگليس و روس كشيده شود ، دولت ايران مىتواند كه وزن عظيمى به ميان بيندازد . هيچ شكى نيست كه هرگاه از جانب روس به دولت ايران تكليف سفر هند شود ، كل اهالى ايران با كمال ميل همراهى خواهند كرد . غنايم هندوستان و يادگار نادر شاه و خيال ضعف انگليس در هند ، اسباب تحريك ايرانيان خواهد شد . در خاك ايران ، مايه و اسباب اين سفر و وسايل قدرت آن به خوبترين وجهى مهياست ؛ ولى اولياى دولت اين ملك چندان شعور و قوه ندارند كه از مايه و اسباب طبيعيهء ممالك خودشان
سياحت نامه ابراهيم بيگ ( فارسى ) — صفحة 293
مساهمون: حاجى زين العابدين مراغه اى
ص٢٩٣