از آنها ، از كار دست بكشند تا شام جاى همهء ايشان را پر مىكنند مگر مأمورين تلگرافخانه [ كه ] اگر امروز به يك بار از كار خودشان را كنار كشند مخابرات به كلى معطل مىشود و هرجومرج بزرگى در امور مملكت پديد مىآيد ، چه ، همهكس از فن علم تلگرافى آگاه نيست . حال آنكه دانستن اين فن در ممالك خارجه براى هر طفل مكتبى ممكن است ، يعنى يكى از آسانترين فنون متداوله است و در انظار هم وقعى ندارد . پس تنها از اين يكى به مراتب بلند علم و آگاهى پى توان برد . هرگاه مردى كه از اين فن بهره ندارد صد هزار تومان هم پيشكش بدهد مقام و مأموريت تلگرافچى را به او نمىتوانند بدهند . پايهء شرف و جلالت علم از آن بلندتر است كه براى اثبات آن به آوردن امثال اين دلايل احتياج افتد . هرگاه مكتبهاى وطن - به طورى كه مىدانيد - اصلاح بشود و ابناى وطن چنانچه شايد و بايد به تحصيل علوم و فنون متداوله پردازند ديگر چه لازم است كه براى تحصيل وجه معاش خود و اولاد خود دروغ بگويند ، يا اينكه به ضرر ديگرى راضى شوند و به دولت و مملكت وطن خود خيانت بكنند ؟ كيمياى موهوم كه مشرقيان بدان معتقدند همانا جزئى از علم است . چنانكه معلوم است در ايران خيلى خانههاى بزرگ را اين كيمياى موهوم برباد داده . بسيارى از شيادان و جراران كه نام كيمياگرى بر خود بستهاند ، چون در هيچ جاى دنيا از ميامن آگاهى ، احدى به سخنان ابله فريب آنان گوش نمىدهد ناچار به ايران ريخته ، به سبب جهالت مردم ، به تخريب خانههاى ايشان مىپردازند و چندين مردمان محترم را از اول شب تا دميدن صبح به دميدن دم و گرم داشتن كوره وامىدارند و ايشان را از لذت ديدار اولاد و عيال محروم مىگذارند ، سهل است كه آن ناخوشى مسرى نيز به اخلاف آنان ميراث مىماند . چه خانههاى بسيار بزرگ را در ايران سراغ دارم كه به آتش اكسير سوخته تودهء خاكستر شده است . هرگاه شخص از علوم و فنون متداوله آگاهى داشته باشد البته مىداند كه قلب ماهيت شىء ممكن نيست . تغيير يافتن رنگ ظاهرى ، دليل برگشتن اصل آن نمىشود .
كرد اشك [ گرداشن ] رنگينى قانيله ملون ايدهسن * رنگى تغيير تاپار لعل بدخشان اولمز
علم كيميا هست و علمى بس شريف است و احدى منكر آن نيست ، ولى نه اين است كه در ميان مشرقيان انتشار يافته [ كه ] مأخذ آن عبارت از « فلان هندى چنين گفت و فلان مغربى چنان نوشت » بوده باشد . بايد اين علم شريف را در مكتب از معلم ياد گرفت نه از فلان درويش ايرانى يا تورانى . هرگاه ملت اين علم شريف را در مكاتب از روى كتاب و تقرير و تلقين آموزگاران فرزانه ياد گرفته بودند ، امروز از اطراف و انحاء مملكت چندين