از آنان جداگانه كبادهء صدارت و وزارت مىكشند و به انتظار فرصت روز مىشمارند و مىدانند كه بدين مقصود به جز از پول و رشوت دادن راهى پيدا نتوانند كرد . اين است كه از هر جانب به تاخت رعيت كمر بستهاند . به هر وسيله كه دست دهد ، مبلغ معتنابهى به چنگ آورده در حين حاجت بذل كنند تا بدان وسيله به مقصود راه يابند . همهء تدابيرشان بدين منحصر است كه به كدامين حيله به زير پاى همديگر صابون ماليده از پاى دراندازند و منصب يكديگر را بگيرند .
آنچه به خاطرشان نمىرسد همانا حب وطن و غيرت مليه است .
پس چنانكه مكرر گفتم ، مىدانند كه هرگاه پاى قانونى در ميان باشد ايشان راه بدين مقصود پيدا نتواند نمود ، سهل است كه هر يك از سى چهل هزار تومان مداخل ساليانه نيز محروم خواهند شد و در آن صورت ، به تجملات فرعونى - كه امروز دارند و هر كدام صاحب اصطبل و يدك و چندين خدم و خشم هستند - نيز بايد وداع گويند . اين است كه نام قانون را نمىخواهند بشنوند تا چه رسد به وضع و اجراى آن .
لهذا ، از شومى اين ملاحظات ناروا ايران - كه گلستان روى زمين بود - بايد اينگونه ويران گردد كه سكنهء آن - كه در ايام پيشين عزيزترين اقوام روى زمين بودند - بدين پايه كه امروز مىبينيم خوار و بىمقدار شوند و كسى ياراى آن نداشته باشد كه سبب اين همه خرابى مملكت و پريشانى رعيت را از ايشان بپرسد . مىدانيد كه خاك دولت ايتالى كوچكتر از خاك ايران است . در اوايل عصر نوزدهم ، ماليات آن مملكت از همه جهت پنج ميليون تومان بود ولى امروز پنجاه ميليون تومان است ، افزايش جمعيت آن مملكت نيز به همين منوال ، ساير دولتها به شرح ايضا . هرگاه بگويم كه واردات مطبعهء روزنامهء تايمس منطبعهء لندن بيش از ماليات يك سالهء ايران است ، وزراى بىعلم ما البته قبول نخواهند كرد ، حال آنكه اين معنى از آفتاب روشنتر است . هنوز وزراى مملكت ما بلكه صدر اعظم ما نيز نمىدانند كه راه رواج دادن « پول كاغذى » و « بانك » و معنى مجلس مبعوثان - پارلمنت - چهسان و چهگونه است . تاكنون ما به ياد نداريم كه يكى از وزراى ايران تدبير صوابى در امر تزييد ماليات مملكت به كار برده ، كتابچهاى در آن باب ترتيب داده باشند ، زيرا كه بسيارى از وزراى مملكت ما در مراتب فضل و دانش و علم و حقوق دول و ملل و معاهدات دولتى سمت رجحان و امتيازى به مهتر و آبدار و پيشخدمت خودشان ندارند . سمت امتيازشان يا
سياحت نامه ابراهيم بيگ ( فارسى ) — صفحة 121
مساهمون: حاجى زين العابدين مراغه اى
ص١٢١