پوشيده و محرران مظالم دفتر ظلم و ستم را گشوده شروع بحوالهء مالومنال حاصل سال قحط نموده محصلان « 1 » ميگمارند و هرچند رعايا ماحصل احوال خود را بعرض ميرسانند برات آزادى و تخفيف بجز رقم تأكيد و تشدد نميشود و بىخبر از اين معنى :
شه از داد خود گر پشيمان شود * ولايت ز بيداد ويران شود
و چون كار بر رعايا تنگ مىشود تمام جمعيت كرده بضاعت مزجات « 2 » احوال خويش را در انبان سينه دوستى گذاشته به در سراى عزيز « 3 » آن مصر ميروند و ناى ناله را كوك ساخته و چنگ خطائى شكوه را ساز كرده ميگويند كه :
ارباب حاجتيم و زبان سؤال نيست * در حضرت كريم تمنا چه حاجتست
آن شخص نيز دائره جمعيت ايشانرا به مضراب شفقت و عنايت مينوازد و در انبار احسان و كرم را گشوده بدون رهن و عوضى از مال خود از عهده تمام ما يحتاج ايشان برآمده آنچه مالوجهات « 4 » و متوجهات « 5 » ايشان ميشده با مصالح الاملاك « 6 » و ديگر ضروريات تسليم مىنمايد و بعد از آنكه خبر به حاكم آن ولايت و وزراء پادشاه مىرسد از راه حرص و طمع بنابر آنكه دست ظلم او از سر رعايا كوتاه شده بود بحضور عرضه داشت مىكند كه فلان شخص باد سلطنت و ايالت در دماغ دارد سر از اطاعت و انقياد من پيچيده است و اركان دولت بدون آنكه بحقيقت اين مراتب رسند مبلغى كلى جريمه بريده كس فرستاده بازيافت مىكنند و آنمرد صاحب مكنت نيز ميدهد آنچه ميخواهند
هامش
( 1 ) - در اصطلاح دوران صفوى مأمور وصول ماليات را محصل ميگفتند .
( 2 ) - در متن مزجيه آمده كه به صورت بالا تصحيح گرديد .
( 3 ) - عزيز به معنى نخستوزير . ضمنا اشاره است به حكايت حضرت يوسف .
( 4 ) - نوعى ماليات . ر ك به تعليقات شماره 103
( 5 ) - متوجهات مالياتى بود كه علاوه بر مقدار اصلى تعيين شده وصول ميگرديد . ( لمبتون - مالك و زارع در ايران . ترجمه اميرى - تهران 1345 . فهرست لغات و اصطلاحات )
( 6 ) - منظور از مصالح الاملاك وسائل كشاورزى مانند خيش و گاوآهن و امثالهم مىباشد ر ك به تعليقات شماره 104