و ديگر ماهى طاير كه مانند خفاش پر داشت « 1 » و حقيقت احوال آن چنانست كه در دريا ماهى هست كه آن را آبنوس « 2 » گويند و فى الحقيقه در نهايت خوشرنگى و نفاست خلقت بوده خطوخال بسيار دارد و خورش آن همان طائر است و چون در دريا ماهى پردار را يافت قصد صيد آن مىكند و آن ماهى طاير به روى آب آمده به جهت فرار از آن مهلكه به قدر دو ميدان راه پرواز مىكند و او را اعتقاد انكه خود را از آن ورطه بدين ميرهاند و ازين غافل كه .
نظم
بىمگس هرگز نماند عنكبوت * رزق را روزىرسان پر ميدهد
و ماهى آبنوس با انكه قريب به ذرعى طول دارد و پرى ندارد و بقدرت حكمت بالغه ربانى چنان سريع الحركه واقعست كه چون از پيش وى آن ماهى پردار گريزان مىشود همه جا در زير آب بمحاذات آن ماهى چنان بسرعت ميرود كه در انتهاى پرواز مانند صعوهء كه در چنگل « 3 » باز بگير آيد او را در قعر دام دهن خود گرفتار ميسازد و مكرر در روى دريا سير صيد آن ماهى و ماهى پردار كه مانند كبوتر فوجفوج در پرواز بودند مشاهده افتاده و ملاحان صيد ماهى آبنوس و ديدن آن را ميمون و مبارك گرفته چنان يافتهاند كه كشتى ايشان بسلامت بساحل مراد خواهد رسيد و اين ماهى گاهى بحوالى كشتى مىآيد و عملهء انجا صيد آن كرده به جهت سكنهء كشتى آورده ايشان بقدرى كه تابه كرمشان گرم است چيزى بصياد آن ميدهند .
و ديگر كشف كه قريب به بيست ذرع بود ديده شد « 4 » .
هامش
( 1 ) - صاحب جهاننامه درباره ماهى طاير مىنويسد : « هم درين دريا ماهيئى باشد بالاء او يك گز كم يا بيش و او در هوا پرد و روى او به روى بوم باشد . » ( كتاب ياد شده . ص 86 )
( 2 ) - آبنوس در برهان قاطع ( معين ) نوعى ماهى لذيذ نوشته شده است . ر ك به تعليقات شماره 74
( 3 ) - مخفف چنگال .
( 4 ) - صاحب جهاننامه نيز مىنويسد كه « هم درين دريا كشف باشد كه دور او بيست گز برآيد و گويند در شكم او هزار بيضه باشد و انگشترى ذبل و چيزهائى كه از ذبل تراشند و به خراسان آرند از پشت او باشد . » ( كتاب ياد شده . ص 86 ) ولى اين رقم اغراقآميز است چه طول بزرگترين نوع لاكپشت آبى( Spargis Cariocea )از 5 / 2 متر تجاوز نمىكند ولى وزن آن تا 500 كيلو ميرسد .