حيوانات به خورش و به هواى نفسانى درماندند و ترقّى نكردند ، مگر آن حيوانات كه حكم انسان دارند ، و امّا آنچه به شكل انسان صورت بست ، نظرهاى پياپى يافت و آن نظرها نيز بيشتر گرفتار شهوات شدند و در مقامات بماندند . و بعضى ديگر كه به آز و هوس مشغول نشدند و به مدد نظر به طاعت حق مشغول شدند ، چون از بركت طاعت نورانى شدند ، آنها نيز مشغول اهل عالم شدند و به خلق مشغول شدند و حق تعالى طاعت ايشان قبول نكرد ، زيرا كه خلق دوست گرفتند و خلق ايشان را پرستش كردند . اين قوم نيز محروم ديدار حق شدند تا ثواب آن طاعت به اولاد و اتباع آنها رسيد . و اولاد آن قوم در دنيا به اهل جاه پيوستند و هلاك شدند . يك قوم و اصل حق مىشوند كه در قدم مرشد باشند . زيرا كه طاعت و عبادت به امر پير كنند ، نه براى خود ، كه پير راهدان نگذارد كه شخص در چپ و راست نگاه كند . شخص چون بخواهد كه نجات كلّى بيابد ، مىبايد كه به خدمت كامل قادر مشغول شود و پرورش جسم غالب بكند ، كه غالب مشغول درون مغلوب است . مغلوب نيز مشغول ظاهر پير شود ، تا طرفين باهم الفت گيرند و باهم متّحد شوند و اگر بر خلاف اين باشد ، تفرقه در ميانشان پيدا شود . پس بدان كه از ابتداى خلقت حضرت محمد مصطفى صلّى اللّه عليه و على « 1 » آله و سلّم تا به وقت ظهور نور حضرت مصطفى صلى اللّه عليه و على آله و « 2 » سلّم ، پرورش اسرار انبيا مىكرد و صورت انبيا به موافقت نور آن حضرت عليه الصّلاة و السّلام صورت مصطفى را پرورش مىدادند ، تا صورت و معنى آن حضرت صلّى اللّه عليه و على « 3 » آله و سلّم كمال يافت .
شرح اين در نظم بشنو . و صلّى اللّه على محمّد و على آله و صحبه و سلّم تسليما .
اى كه دارى ميل ديدار حبيب * هان مرو زنهار همراه « 4 » رقيب
اين اشارات و كنايات غريب * وين مثال اين حكايات عجيب
بهر آن در گوش ما مىآورند * تا كه ما را از خطر آگه كنند
نور احمد پيشواى راه ماست * مىنمايد دايما اين چپ و راست
هامش
( 1 ) . س : اين كلمه را ندارد .
( 2 ) . س : حضرت خواجه عليه افضل الصلوات و اكمل التحيات .
( 3 ) . س : اين كلمه را ندارد .
( 4 ) . س : نزديك .