است . چه گاه بر اثر وجود سقطات و جابهجا شدن كلمات و درهمريختگى عبارات ، آنچنان مطالب كتاب دستخوش تحريف و اضطراب گرديده است كه اين بنده ضعيف هم از آن چيزى نفهميده ناچار به نقل عين مندرجات نسخه اكتفا شده « 1 » و اصلاح آن به لطف عميم و ذوق سليم ارباب معرفت بازگذاشته شده است .
اينك روشى را كه در تصحيح اين نسخه به كار برده است به شرح زير از نظر خوانندگان ارجمند مىگذراند :
1 - آيات قرآن كريم را كه در مجموع بيش از چند مورد اشتباه نداشت با مراجعه به كتاب اللّه اصلاح كرد ، مگر جزئى از آيتى را كه ندانست مقصود مؤلّف كدام است و آن را به همان حال باقى گذاشت و عين مندرجات نسخه را به نقل آورد . « 2 »
2 - براى تصحيح الفاظ احاديث نبوى و اشعار عربى و امثال تازى كه سراسر مشحون از غلط بود ، به كتب احاديث و امثال و ديوان گويندگان اشعار رجوع كرد ، و مآخذ ديگرى از كتب پارسى و تازى و آثار اهل ادب .
در نظر داشت تا صورت يك به يك اشتباهات و اغلاط نسخه را در شرح احاديث و حواشى باز نمايد و عين آنچه را در نسخه آمده در آخر كتاب درج كند ولى بنا به رعايت اختصار چون اين كار را اطنابى مملّ و عملى بىفايده ديد از اقدام بدان چشم پوشيد . لا جرم همه آنها را تا آنجا كه مقدور بود و از عهده برآمد از روى مآخذى كه به دست آورد اصلاح و نقل كرد ، و از ذكر غلطهاى نسخه غالبا خوددارى شد ، و نيز در انجام اين كار از ذكر صورتهاى مختلف احاديث و امثال در بيشتر موارد خوددارى گرديد ، و اگر عبارت حديث در نسخه به وجهى بود كه با مندرجات كتب احاديث اختلاف داشت ولى در مجموع با معنى و مضمون آن مطابق بود ، صورتى را كه در نسخه آمده است نقل كرد ، كه ضبط نسخه شايد خود صورت ديگرى از ضبط حديث باشد . « 3 »
هامش
( 1 ) . و اين از جمله مواردى است كه يا اين عبارات در جايى نيامده يا اگر آمده است مؤلّف آنها را ( به گمان بنده ) از محفظهء خاطر و با مختصر تغيير و به نوع ديگرى نقل كرده است و هنگام كتابت و استنساخ دستخوش تغيير و تحريف گرديده ( ر . ك : مواردى كه از مرصاد يا التّوسل مطالب و عباراتى گرفته شده ) .
( 2 ) . ر . ك : ص 282 و حواشى مربوط به آن .
( 3 ) . از جمله ر . ك : احاديث « انّ اللّه لا ينظر الى . . . : « بداء الاسلام غريبا » و « ربّ اشعث اغبر . . . » و . . . .