اوان خدمتگارى ، ترك بيگانه و خويشگيرى . اگر احوال طارى شود كه نفس را از آن ضجر ، سآمت و طبيعت را كراهت ملالت روى آرد حقوق سابقهء ايشان را نصب عين خودسازى و جز به مواسات و مصابرت نپردازى و كلمهاى كه ايشان را از آن ملالت خاطر باشد بر زبان نرانى و به زجر نامرضىّ ايذايى بديشان نرسانى بلكه در زمان تعب طريق حسن ادب نگاه دارى و به قول كريم و جميل عادت تكريم و تبجيل فرونگذارى و چون متّبع ملّت « 1 » ابراهيمى ، مخاطبهء پدر و مادر با اسماء ايشان نكنى چنان كه آزر را با وجود كفر ابراهيم ، عليه السّلام ، « يا ابت » گفت و به نامش خطاب نكرد تا آزرده نشود و اين همه ، معنى قول ، سبحانه و تعالى ، است كه مىفرمايد :
« إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلًا كَرِيماً »
« 2 » و نيز مىفرمايد :
« وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّيانِي صَغِيراً . رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِما فِي نُفُوسِكُمْ إِنْ تَكُونُوا صالِحِينَ فَإِنَّهُ كانَ لِلْأَوَّابِينَ غَفُوراً »
« 3 » يعنى جناح مذلّت و تواضع را كه [ كمال ] نجاح و عزّت تو بدان مربوط است « 4 » از فرط رحمت و غايت عاطفت با ايشان بگستران و بر پيرى و افتقار ايشان ببخشاى و اين معنى را نقش نگين مكرمت خود ساز كه ايشان را امروز بر چون تويى احتياج افتاده است كه ديروز محتاجترين همهء خلايق به نسبت با ايشان تو بودى پس به حكم : « ارحموا ثلاثا عزيز قوم ذلّ » موايد رحمت و فوائد شفقت از ايشان باز ندارى و به افاضهء رحمت خويش كه به سمت زوال موسوم و به علامت فنا و انتقال معلوم است بسنده نكنى بلكه از براى ايشان رحمت يافته طلب كنى و بضاعت مزجات نياز به حضرت بىنياز چارهساز بندهنواز عرضه دارى و بگويى « ربّ ارحمهما كما ربّيانى صغيرا » يعنى اى پروردگار من و اى سرمايهء عزّت و افتخار من بر پدر و مادر من رحمت كن و تربيت از ايشان دريغ مدار چنان كه ايشان در خردى پرورش از من دريغ نداشتند و چون تلقينكنندهء دعا ماييم هرآينه دعاهاى تو را اجابت فرماييم . پس بايد كه در طريق دعا و نيازمندى به سر بپويى و به هزار جان و دل در حضرت بارى بگويى : مثنوى .
اى كريم و اى رحيم سرمدى * درگذار از بدسگالان اين بدى 279 / 24
هامش
( 1 ) . منع حت .
( 2 ) . اسراء ( 17 / 23 ) .
( 3 ) . اسراء ( 17 / 23 تا 25 ) .
( 4 ) . مرطوب .