و ابو سعيد خرّاز ، رحمه اللّه ، از اينجا گفت كه : « الشّكر الاعتراف للمنعم 262 / 1 و الاقرار بالرّبوبيّة »
[ شكرگزارى سليمان ]
و حضرت بارى ، جلّ شأنه و عمّ احسانه ، چون سليمان را ، عليه السّلام ، به انواع انعام و اصناف اكرام مخصوص گردانيد ، امر كرد تا عبادت به وجه شكرگزارى به تقديم رساند كه حسن خدمت عبادت است و از آن فرمود « اعملوا ال داود شكرا » و در ذيل آيت بر صعوبت توفيت مقام شكر اشارت كرد آنجا كه فرمود .
« وَ قَلِيلٌ مِنْ عِبادِيَ الشَّكُورُ »
يعنى از بندگان من كه شرف اختصاص اضافت يافتهاند شكور كم است و شكور كسى را گويند كه صرف جميع طاقت در اداى شكر نعمت كند . و به حكم : شعر .
افادتكم النّعماء منّى ثلاثة * يدى و لسانى و الضّمير المحجّبا
دل و زبان و جوارح را از روى اعتقاد و اعتراف و عبادت و خدمت مشغول اداى شكر منعم سازد . و بعضى گويند شكور آن كس است كه بر شكر شكر ، گزارد ، و بعضى گويند شكور آن است كه عمر خود را در اداى شكر بيند . ابن عبّاس 262 / 11 گويد كه شكور آن است كه در كلّ احوال به گزاردن شكر قيام نمايد ، و بعضى از مشايخ گفتهاند شاكر آن است كه در زمان حصول عطا شكر گزارد ، و شكور آنكه در اوان نزول بلا شكر به تقديم رساند و اين صفت خواجه ، عليه السّلام ، [ است ] كه در شدايد و نكبات و مصائب و اذيّات صبور و شكور بوده است چنان كه اخبار مصطفويه به ذكر آن مشحون است و حضرت مولانا ، قدّس سرّه ، در بعضى اشعار خود از براى اشعار بدين معنى مىفرمايد :
چو در كشاكش احكام راضيت يابند * ز رنجها برهانند و مرتضات كنند 262 / 17
و گر برين بفزايى شكور هم باشى * ز ارتضات برآرند و مصطفات كنند « 1 »
[ شكرگزارى متّبعان ملّت محمّدى ]
پس متّبعان ملّت محمّدى را از شكر مواهب جناب احدى چاره نيست چه شكر نعمت ، كمند گردن مقصود و سمند طريق معبود است و سبب ادراك زياده و موجب نيل سعادت است كما قال اللّه تعالى :
« لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ »
يعنى اى بنى اسرائيل اگر مواهب و عطايا و منايح و مزايا و انواع عواطف و اصناف عوارف كه بر شما ارزانى داشتم نصب عين خود سازيد و آن ايادى را كه از اعادى خلاص دادم ياد آريد و آن نعمت را كه ايمان خالص و عمل صالح است روزى كردم ملاحظه كنيد و به شكر آن قيام نماييد هرآينه نعمت بر نعمت زياده سازم و آنچه بر شما
هامش
( 1 ) . ر . ك : حواشى .