سرمايهء همهء مبرّات است ، چنان كه ابو سعيد خدرى مىگويد : كه مردى به حضرت خواجه ، عليه السّلام ، آمد و گفت : يا رسول اللّه مرا وصيّت كن ، خواجه فرمودند كه تقوى از دست مده كه جامع و سرمايهء همهء خيرات است و جهاد كن كه رهبانيّت مسلم است و بر ذكر بارى مداومت نماى كه نور آينهء دل است « 1 » 138 / 4 ، بلكه تقوى نتيجهء جميع عبادات و غايت كلّ اطاعات است ، چنان كه از آيهء كريمه مفهوم مىشود كه :
« يا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ »
« 2 » يعنى اى ناسيان لذّت مؤانست و اى ذاهلان از دولت مواصلت ، بندگى كنيد پروردگار خود را كه آفريدگار شما و آنها كه پيش از شما بودند ، اوست ، تا باشد كه به واسطهء عبادت شما را تقوى دست دهد كه توشهء راه عقبى است ، راهى كه در دنيا چندين بار رفته [ اى ] ، بىاستعداد زاد بدان راه نمىدرآيى و تا مشك و مزاده از براى آب و نان آماده نمىكنى اين راه نمىپيمايى ، ببين كه راهى كه هرگز آن را نديدهاى ، امّا صفات صعوبت آن از صادقان امين شنودهاى و دانستهاى در آن راه در هر گامى هزار عقبهء كوه در پيش است و سرگردان باديهء آن صد هزاران قافله از بيگانه و خويش است . بيت :
جان همه زيركان عالم ريش است * زين يك منزل كه جمله را در پيش است
هرگز بىاستعداد چنين راه توان پيمود ؟ و بىراحله و زاد عزيمت بر سفر توان نمود ؟
اگر استعداد دنيا مزاده و مشكى است ، استعداد سفر آخرت آهى و اشكى است . شعر :
زاد راه عاشقان اشك است و سوز و درد و آه * راه از اينگونه است بسم اللّه كه دارد عزم راه 138 / 17
چون توشهء تقوى بردارى و روى به سفر آخرت آرى ، تو را نه حزن ما فات باشد و نه خوف آفات . مثنوى :
خوف آن كس راست كاو را خوف نيست * غصّه آن كس را كش اينجا طوف نيست 138 / 20
« لا تخافوا » هست نُزل خايفان * هست درخور از براى خايف ، آن
چنان كه حضرت ، عليه السّلام ، مىفرمايد كه : خداوند تعالى چون روز قيامت شود گويد من از براى شما نسبى ساختم و شما نيز نسبى ساختيد ، من عزيزتر آن كس را شناختم كه در وى تقوى بيشتر است و شما عزيزتر آن كس را شناختيد كه در وى غنا و مال دنيا بيشتر است ، امروز ، روزى است كه من رفع نسب خود كنم و انساب شما را
هامش
( 1 ) . ر . ك : حواشى .
( 2 ) . بقره ( 2 / 21 ) .