كه حكم ، حكم خداى است و ملك ، ملك خدا
پس اى عزيز من ، چو از فرمان پادشاه مجازى تجاوز نمىتوانى كرد ، چگونه روا دارى كه التفات به حكم پادشاه حقيقى ننمايى ؟ لا جرم از موايد فوائد آيت كريمهء احسن كتاب كه در اوايل باب ايراد كردهايم ، بهرهاى بردار و به گوش جان بشنو كه مىگويد :
« إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها »
« 1 » يعنى اى برگزيدگان آفرينش و دوربينان اهل بينش ، مىفرمايم تا در امانتى كه به شما سپارند ، از طريق خيانت اجتناب واجب دانيد و در باب صيانت مبالغت نماييد و به همان صفت كه قبول « 2 » كرده باشيد با اهل امانت باز رسانيد تا من كه پروردگارم در امن و آسايش و رامش و آرامش بر جهانيان بگشايم و راه آفات سماوى از اختلاف هوا و صواعق و زلزال و و با و غير آن بر بندگان دربندم .
« وَ إِذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ »
« 3 » يعنى اى آن كسانى كه من شما را به نظر اختبار از طوايف عالميان اختيار كرد [ م ] و به حسن اعتبار بر زمرهء خلايق شريف اختصاص ارزانى داشتم و مقاليد جمهور رعايا در قبضهء حكم شما نهادم و مفاتيح حلّ و عقد و قبض و بسط جهانيان به دست تصرّف شما باز دادم ، چون حكم كنيد بر بندگان من از طريق معدلت انحراف مجوييد و از جادهء انصاف انصراف مطلبيد و حقيقت دانيد كه ضعيفان رعيّت ودايع حضرت مايند نزديك شما ، و مسكينان درويش امانت بارگاه ما و در وديعت ما عدم صيانت به زيانى عظيم مفضى « 4 » است و در امانت ما خيانت به عاقبت وخيم مشعر ، و بنگر كه پادشاهى چه صعب كارى و شهريارى چه گرانبارى و كامگارى چه دشوار عقبهاى و جهاندارى چه مشكل تبعهاى تواند بود كه سليمان ، عليه السّلام ، با كمال درجهء نبوّت و جلال مرتبهء رسالت و تكامل قوّت عصمت و تعاظم شرف طهارت ، از قول منذره ، خنده حسرت زند كه :
« فَتَبَسَّمَ ضاحِكاً مِنْ قَوْلِها »
. « 5 »
و قصّه آن است كه چون لشكر سليمان ، عليه السّلام ، از جنّ و انس و وحوش و طيور جمع شد و روايت چنان است كه معسكر صد فرسنگ در [ صد ] فرسنگ بود كه يك ربع از آن جنّ بود و ربعى ديگر از آن انس و ربعى از آن طير و ربعى از آن وحش ، و سليمان را ، عليه السّلام ، هزار خانه از قوارير بود و در آن خانهها سيصد منكوحه و هفتصد سريّه
هامش
( 1 ) . نساء ( 4 / 58 ) .
( 2 ) . نسخه : قول .
( 3 ) . نساء ( 4 / 58 ) .
( 4 ) . نسخه : مقضى .
( 5 ) . نمل ( 27 / 19 ) .